بێكاری لە بێداری داری رۆحی بەكاری

پەڕی 275 جەم

یەكەمین شێعرە قسەی - هەورامی – دادایی- م:

دیشا ده‌نگه‌ ده‌نگێو مه‌ی

شا عه‌باس چنی وه‌زیره‌که‌یش واتش

دا با بلمێ چوه‌ر بزانمێ کێنێ

چێش ماچا

پاسه‌ هه‌م کۆچێو جه‌ وه‌خته‌که‌یما ویه‌رۆ و

هه‌م مزانمێچ که‌ خه‌ڵک چێش ڤیه‌رۆ دڵشه‌نه

لوه‌ینه‌ دڵێ وێرانه‌که‌ی

دیشا

شا عه‌باس و وه‌زیره‌که‌ش

سڵامشا که‌رژوو

ئاژێچێ سڵامه‌که‌شا ئه‌ساوه‌

شا عه‌باسیچ ماچۆ ده‌ی ئاواته‌کاتا واچدێ با ئیمه‌یچ بژنه‌ومێشا

کابراچ ئاماوه‌ جواب و

ماچۆ وه‌ڵڵا...


***


پەڕی 274 رەم


دووهەمین شێعری كەلهوڕی- م:


 


پرسین


خوه‌نین


نووسان


هەر بۆ نوا چین

دین گەلێ قورسە

دڵی ئێمەیان ریوكان و چین

جواودان


وه‌تن


شنه‌فتن


دین چووی گەرەكەن

زیایە

كلی كە بۆ من

قەبوول كەم

خوه‌نسن


چڕین


ساڵیەل وەڕین

جەن وەپا كەیدن

بە دیوا كەفتین

نووڕسن


هاوارکردن  


گیرسن


خەنی لە خەنە و

وەرەو دوویا چووگین و

دەن دێ

خه نین


رِمانن


خسن


دەنێ وەرەونووا

گەورابین و

بویچگ بینەو

خه‌فتن


هه‌ڵسیان


نیشتن


دەرچین و

دیل بینەو

وەرەو نوا چین و

رێکردن


ده‌وین


چێن


وەرەو دوویا گەڕاینەو

رمیاین و

هیزگردینەو

هاتن


هه‌ڵگه‌ردیان


خواردن


چینە پیر مردن و

جیمان پێ تەسك كرد

وە بوونەی هاتن چووەلت

مژین


کیشان


هه‌ڵپرِگه کردن


بوونە تینی چووەلم

گشت دیانم وەرین وەرین و كەفتن

ئاو نەیمەسەی

جه‌مه و کردن


وه دارا کردن


لەدەسداین

باوگ و داڵك

دارسان

هه‌ڵگرتن


هێزدان


له‌ كوێنه‌ی

ری

بیلا بچم

گرده‌وکردن 


ئه‌را 

هاوردنه له‌یوا هاوردیه‌

له‌ى ڕووژه‌ جیهان

ڕاسه‌و بوى

سقانم قورسە

بی بە شەوەكی و من

سێفێ كەفتە خوار

هویر

داقەی

بوین

شوو هات و شوو چوو

شەكەت بین و

وەهار و زمسان و تاوسان

توویەنس

لە شوون خۆت بێسە

دووس و دووژمن

وەرەو نووا چین

خووا مەرشنە

رووڵەی بی باوگ بی خێو

دویر لە

وە وە پێتەو با

نەتوویەنس

رەنین تر

من چەرمی و تۆ سیە

یەی جار تەرەك

زوی زوی

وەرج لە گیشتی

لە شوون ترەك

ئەگەر هاتی

تۆ لە سوومارەی

هیورمان

هیمان

دەم شوەكی

فەتار

زیو نەهاتی و  سزیا دڵم

چیت بۆ بسەنم لە شاری

رەیینی؟!

***

بێكاری لە بێداری داری رۆحی بەكاری

پەڕی 273 هەم

تف لەو سەردەمە كە

زیاتر بیری مردووكانی تێدا دەكەم تا زیندووەكان!

***

من چەندە خۆڕاگرم!

من چەندە خۆڕاگرم!

من چەندە خۆڕاگرم كە

ئەو مەلزەمە (جوزوە) سەمەرانە دەخوێنم و

لەبەریان دەكەم و

فججە ناكەم؟!!

***

لەم وڵاتە

خۆزگەم دەخواست

بەڕاستی خۆزگەم دەخواست

هەر زۆر زۆر بەڕاستی خۆزگەم دەخواست

تەنیا گەر بۆ یەك جاریش بووبێ

بۆ یەك جار

تەنیا یەك نەفەر

یەك نەفەر و هیچی دیكە

سەرنجم رابكێشێ!

***

قسەكەتم قەبووڵ نییە

گوو مەخۆ

دەڵێم: گوو مەخۆ!

دە باشە بیخۆ!

***

كاتێك بیر و باوەڕی خۆت

بە ئاسوودەیی و

بە تێرو تەسەلی بۆ من باس دەكەی و

گوێ بۆ بیر و باوەڕی من راناگری

هەر دەتوانم ئەوەندەت پێ بڵێم: دەتگێم!

***

دوای چوونە ناو 6 مانگەی بێكاریمەوە

بە ناوێكی كچانەوە

3 ئیمەیلم بۆ

3 شوێن نارد و گوتم: لە هیچ بوارێك هیچ نازانم،

كارم دەدەنێ؟!

30 ئیمەیلی داوەت بە كارم بۆ هات.

دوای چوونە ناو 6 مانگەی بێكاریمەوە

بە ناوێكی كوڕانەوە

30 ئیمەیلم بۆ

30 شوێن نارد و گوتم: لە بواری خۆمدا هیچ نییە نەیزانم،

كارم دەدەنێ؟

3 نامەی هەڕەشە ئامێزم بۆ هات:

یەكەم: خۆزگە كچ بوایەی!

دووهەم: خۆزگە كچ بوایەی!

سێهەم: جارێكی دیكە ئیمەیلمان بۆ نەنێری!

***

بێكاری لە بێداری داری رۆحی بەكاری

پەڕی 272 هەم

پش پش باران ده‌بارێ

 

جا ميرزا، له‌ باشووری قه‌شمه‌رئاوا، جگه‌ له‌ كاناڵه‌ ئاسمانییه‌كان، له‌ چه‌ند ساڵی رابردوودا، به‌سه‌ریه‌كه‌وه‌ زیاتر له‌ 50 كاناڵی ته‌له‌فزیۆنیی ناوخۆیی دامه‌زراون و په‌خش یان وه‌شانیان هه‌یه‌ ـ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ئه‌و شته‌ی ده‌مهه‌وێ لێره‌دا باسی بكه‌م كورد گوته‌نی جۆرێك نانوودۆبڕیی خۆشمی به‌دواوه‌یه‌، به‌ڵام سه‌رباقی ئه‌وه‌ش ناتوانم چاوی قه‌شمه‌رییانه‌می لێ گێل بكه‌م و به‌خۆم بڵێم چوونكه‌ خۆشم له‌م رێگه‌یه‌وه‌ نانێكم ده‌ست ده‌كه‌وێ خه‌ڵك چاوی ده‌رێ چه‌ند نانی لێ ده‌سووتێ!!! هه‌ربۆیه‌ ده‌یڵێم چش له‌و نانه‌ش ـ  به‌رنامه‌كانی ئه‌م كاناڵانه‌ به‌ گشتی پێك هاتوون له‌: په‌خشی سه‌رله‌به‌یانیی قوڕئان، گۆرانی كوردی و ناكوردی، بڵاوكردنه‌وه‌ی فیلمی ژێرنووس كراوی عه‌ه‌ره‌بی و كوردی، دوبلاژی عه‌ڵقه‌ یان سڕیاڵه‌‌ فارسی و توركی و عه‌ره‌بییه‌كان، هه‌روه‌ها تاق و لۆقه‌ ته‌له‌فزۆنیش هه‌ڵده‌كه‌وێ كه‌ یه‌ك تۆز زیاتر له‌وانه‌ی ئێمه‌ باسمان كردن بڵاو ده‌كه‌نه‌وه‌‌! به‌ڵام به‌گشتی ئه‌وانه‌ به‌رنامه‌كانیانن.

له‌م 50 ته‌له‌فزۆنه‌ش رێك 50 دانه‌یان به‌شێكیان هه‌یه‌ به‌ناوی "SMS " كه‌ نه‌وارێكی باریكه‌ كه‌ یان له‌سه‌ره‌وه‌ یان له‌ خواره‌وه‌ی ته‌له‌فزیۆنه‌كان SMS " ی هاووڵاتیانی تێدا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌ كه‌ كه‌مترین SMS "ێك كه‌ رۆژانه‌ بۆ ئه‌م ته‌له‌فزیۆنانه‌ ده‌چێ هه‌ر ته‌له‌فزیۆنه‌ی 5 هه‌زاردانه‌یه‌، هه‌ر SMS "ێكیش 20 سێنت واته‌ نزیك 250 دینار و نزیك 200 تمه‌نی تێده‌چێ! به‌شێوه‌یه‌كی گشتی، واته‌ ئه‌گه‌ر ئامارێكی گۆتره‌ی نزیك به‌ راستی بۆ دابنێین ده‌بێ بڵێین هه‌ر بینه‌رێكی ئه‌م كاناڵانه‌ رۆژانه‌ 20 "SMS " ده‌نێرێت بۆ كاناڵه‌ خۆشه‌ویسته‌كه‌ی خۆی و هه‌ندێكیان نزیكه‌ی رۆژی 50 "SMS "یش ده‌نێرن، زۆربه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی SMS "ده‌نێرن كوڕ و كچی گه‌نجن، هه‌ندێك جار بینراوه‌ كه‌ كه‌سانی به‌ساڵاچووش SMS " ده‌نێرن، ئێوه‌ بێننه‌ پێش چاوی خۆتان باوكێك له‌ كن كوڕ و كچه‌ گه‌نجه‌كه‌ی خه‌ریكه‌ SMS " ده‌نێرێ بۆ ته‌له‌فزیۆنێك و كچ و كوڕه‌كه‌شی هه‌ر ده‌ینێرن بۆ ئه‌م ته‌له‌فزیۆنه‌ و له‌وانه‌شه‌ شه‌ڕه‌ SMS " له‌گه‌ڵ یه‌كتریش بكه‌ن‌ و هیچیان به‌وی دیكه‌شیان نه‌زانن! زۆر سه‌یره‌ وانییه‌؟ جا له‌هه‌مووی سه‌یرتر سه‌یری ئه‌م SMS "سانه‌ بكه‌ن بزانن به‌گشتی ناوه‌رۆكیان چین و چییان تێدا باس ده‌كرێ، ئه‌و چه‌ند SMS "ه‌ی خواره‌وه‌ جوانترین و رێك و پێك ترین SMS "ه‌كان بوون كه‌ پێم هه‌ڵبژێردراوه‌ و پێم وابێ رووی مه‌جلیسیان هه‌یه‌ كه‌ بڵاویان بكه‌مه‌وه‌، ئه‌وه‌ش SMS "ه‌كان:

$ من كوڕێكی باڵابه‌رزی قسه‌خۆشم بۆ كچێكی به‌وه‌فا ده‌گه‌ڕێم# چاوه‌ڕوانی وه‌ڵام$ من كچێكی دڵشكاوم بۆ كوڕێكی قۆزی شیك پۆشی لووت به‌رز ده‌گه‌ڕێم# چاوه‌ڕوانی وه‌ڵام$ من بێزار شادان ته‌مه‌ن 17 ساڵ حه‌زم له‌ كچێكی چاوشینی ده‌وڵه‌مه‌نده‌# چاوه‌ڕوانی وه‌ڵام$ من گۆڤه‌ند كافكا ته‌مه‌ن 19 ساڵ حه‌زم له‌ كوڕێكی ده‌نگ خۆشه‌# چاوه‌ڕوانی وه‌ڵام$ من رامبۆ ماملێ حه‌زم له‌ كچێكی مه‌حه‌جه‌به‌ی سپی و سۆڵ و ناسكۆكه‌یه‌# چاوه‌ڕوانی وه‌ڵام$ من ژینۆ ده‌مهه‌راش حه‌زم له‌ كوڕێكی بێ ده‌نگی گێلی گوناحی فه‌حه‌یه‌# چاوه‌ڕوانی وه‌ڵام$ من وه‌ردی بارشێلۆنا داوای گۆرانی " وه‌ی وه‌ی" خوله‌ سمێل ده‌كه‌م# تكایه‌ چاوه‌ڕوانم$ من هه‌ناسه‌ ریاڵی حه‌زم له‌ گۆرانی " پش پش باران ده‌بارێ" ی فاته‌ داییره‌یه‌# تكایه‌ چاوه‌ڕوانم!

میرزا جا با قسه‌یه‌كی خۆشت بۆ بكه‌م، مامه‌ ره‌شه‌ی خۆمان ده‌ناسی؟ ئا ئا! كوڕه‌ مامه‌ ره‌شه‌ هاتۆته‌ لای خۆمان، هاتۆته‌ شاری قه‌ڵاو ئەوەكەی دیكە! هاتۆ بۆ ئه‌و ته‌له‌فزیۆنه‌ی ئێمه‌ كاری لێ ده‌كه‌ین، له‌وێ دامه‌زراوه‌، جا خۆشییه‌كه‌ی لێره‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كات، مامه‌ ره‌شه‌ دوای ئه‌وه‌ی هاته‌ ته‌له‌فزیۆن له‌به‌شی په‌خش یانی وه‌شان دامه‌زرا، ئه‌ویش شیفتی شه‌و، یانی شیفتی شه‌ڕه‌ ئێس ئێم ئێس! خۆشتره‌كه‌ی لێره‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كات، دوای ئه‌وه‌ی دامه‌زرا شتی خۆشی لێ قه‌وما، با هه‌ندێكیانت بۆ باس بكه‌م، چوونكه‌ زۆر له‌ كاره‌كه‌ شاره‌زا نه‌ببوو هه‌ر شه‌وه‌ و گووكارییه‌كی له‌پته‌ ده‌رده‌چوو، بۆ وێنه‌ شه‌وێكی نازانم خه‌ریكی چی ببوو و بۆچی ئاگای له‌ شریتی ئێس ئێم ئێسی نه‌مابوو، به‌ڵێ جه‌ماعه‌تی مادامۆلئێسێمئێسيش به‌هه‌لیان زانیبوو و ده‌تسیان كردبوو به‌ ناردنی شتی هه‌له‌ق و مه‌له‌ق، ئه‌وه‌ مامه‌ ره‌شه‌ش ئاگای له‌ هیچ نییه‌، یه‌ك نووسی بووی: له‌ هه‌موو بینه‌رانی ئه‌م ته‌له‌فزیۆنه‌ بم! یه‌كی دیكه‌ نووسی بووی: دایك و خوشكی هه‌رچی بینه‌ری ئه‌و كاناڵه‌یه‌ به‌هـ به‌هـ له‌و قسانه‌! یه‌كی دیكه‌ نووسی بووی: كاك فڵانی له‌بیرته‌ له‌ فڵانه‌ شوێنه‌ وام لێ كردی!؟ یه‌كی دیكه‌ نووسی بووی:...

كوڕه‌ جا چییان نه‌نووسی بوو؟! كاكه‌ ئاغای به‌ماڵم ره‌شه‌ ئه‌وه‌ هه‌ر ده‌ڵێی له‌م دنیایه‌ش دا نه‌ماوه‌، شه‌ڕ‌ جنێوێك ببوو نه‌بێته‌وه‌ هه‌ر تف بوو نێوچاوانی ئه‌م و ئه‌وی سواخ ده‌دا! ئه‌و شه‌وه‌ هیچ، به‌ڵام به‌یانی خه‌ڵكێكی زۆر هاتبوون به‌ربینگیان به‌ ته‌له‌فزۆیۆن و كارمه‌نده‌كانی ته‌له‌فزیۆن گرتووبوو و گوتبوویان به‌س بزانین ئه‌و شه‌وه‌ كێ له‌سه‌ر په‌خش بووه‌ ئێمه‌ هیچمان ناوێ! كوڕه‌ میرزا هه‌ڕه‌شه‌ی كوشتنیان لێ كردبوو، گوتبوویان: واو وای لێ ده‌كه‌ین! ئێستاش هه‌ڕه‌شه‌ی گیانی له‌سه‌ره‌ فه‌قیره‌! كوڕه‌كانی ته‌له‌فزیۆنیش ناوی كه‌سێكی خه‌یاڵییان پێ دابوو و گوتبوویان ئه‌وه‌ كابرایه‌كی خاریجییه‌ و جارو باره‌ دێته‌ ئێره‌و له‌و قسانه‌ حاڵی نابێ، بۆیه‌ جارێ كه‌ره‌كانیان وازیان هێناوه‌، جا ماوه‌ته‌وه‌ سه‌گه‌كانیان ئه‌وان باوه‌ڕ ناكه‌ن و ئاخرییه‌كه‌ی ده‌ترسم گازێك شتێك له‌ قولاپه‌ی ره‌شه‌ بگرن!

2010

***

گووخانه‌ی فولكلۆريی من و عه‌تای نێو ده‌وڵه‌تی

 

ئه‌و رۆژه‌ چوومه‌ به‌ر ئاوێنه‌ و چاوێكم له‌ به‌ژن و بازوو و مه‌چه‌ك و باهۆی خۆم كرد و به‌ خۆمم گوت: وه‌ڵاهی خۆ ئه‌و "كاوه‌ی ئاسنگه‌ر"ه‌ی كه‌ باسی ده‌كه‌ن، ئه‌ویش هه‌ر به‌ قه‌ت تۆی شان و باهۆ هه‌بووه‌!

هه‌ر بۆیه‌ به‌ خێرایی له‌ خۆبایی بووم و به‌ باقه‌یه‌ك سمێڵه‌وه‌، هه‌ستام چووم بۆ ئاسنگه‌رییه‌كانی هه‌ولێر. سه‌رم به‌ هه‌ر ئاسنگه‌رییه‌ك دا ده‌كرد، له‌ڕێوه‌ ده‌مگوت: ئه‌رێ خاره‌ شاگردوو ناوێ؟!

ئه‌و رۆژه‌ هه‌رچی ئاسنگه‌ریی هه‌ولێر بوو چووم، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ هیچیان شاگردیان نه‌ده‌ویست!

تێدا مابووم بچم به‌دوای چ كارێكی دیكه‌ دا بگه‌ڕێم!؟

له‌و فكر و خه‌یاڵاتانه‌دا بووم كه‌ له‌پڕ، عه‌تا كۆمه‌ڵه‌ی هاوڕێم لێم وه‌ژوور كه‌وت، ده‌ی دوای چاك و چۆنی و ئه‌ملا و ئه‌ولا، به‌ عه‌تام گوت: كوڕه‌ براله‌ بێكارم و سه‌رم لێ ماساوه‌، ئه‌رێ بۆ كارێك شتێكم بۆ نادۆزییه‌وه‌؟

عه‌تای به‌سته‌زمانی له‌ خۆم خرابتریش، هه‌ناسه‌یه‌كی قووڵی هه‌ڵكێشا و زۆر به‌ ناهومێدییه‌وه‌ گوتی: حه‌..ح! وه‌ڵا باشه‌! به‌ خوای به‌كه‌سێكی خاوێن ده‌ڵێی كارت بۆ بدۆزێته‌وه‌!

گوتم: بۆ؟

گوتی: ئه‌ی ئابرا ناڵێی من به‌م كه‌ڕه‌ی به‌یانییه‌ له‌ ماڵی ئێوه‌ چی ده‌كه‌م؟! ئه‌گه‌ر خۆم كارم بوایه‌ لێره‌ چیم ده‌كرد؟! ئه‌وه‌ وام دانابوو به‌شكم تۆ كارێك بۆ من بدۆزییه‌وه‌! حه‌..ی! حه‌ی!!!

ده‌ی سه‌رتان ناهێشێنم، من و ئابرا عه‌تا دانیشتین بۆ ته‌گبیر كردن! ته‌گبیرێك له‌ من و ته‌گبیرێك له‌و، تا به‌ڵكوو كارێك ئیشێك شتێك بدۆزینه‌وه‌ و به‌یه‌كه‌وه‌ خۆمانی پێوه‌ خه‌ریك بكه‌ین.

عه‌تا هه‌ندێك پێشنیاری وه‌ك: فرۆشتنی ئه‌سباب بازی و بووكه‌ڵه‌ی منداڵان و واكسی و رێزه‌نان فرۆشی و له‌و جۆره‌ شتانه‌ی پێ كردم و رووی كرده‌ من و گوتی: نه‌زه‌رت چه‌س؟! منیش وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ نێو كۆمه‌ڵێك پیاو ماقووڵ و شتی وا لێم به‌ر بووبێت، خۆم كڕ كرد و له‌به‌ر خۆمه‌وه‌ به‌بێ ده‌نگی له‌ دڵی خۆمدا گوتم: پف ف ف...! وه‌ڵا باشه‌، كوڕه‌ ئه‌گه‌ر من پیاوی ئه‌و كارانه‌ بوایه‌م بۆ خوا له‌ونی لێ گۆڕی بووم هه‌ستم بێم بۆ ئه‌م به‌قوڕێ گیراوه‌ بۆ پێشمه‌رگایه‌تی؟!

گوتم: نا.. نا! كاكه‌ ئه‌وه‌ بۆ ئێمه‌ نابێت، خۆ ناڵێم ئێمه‌ زۆر موته‌شه‌خس و پیاو ماقووڵین، نا.. له‌به‌ر ئه‌وه‌ نییه‌! له‌به‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ بڵێم: پێم عه‌یبه‌ و حه‌یامان ده‌چێ، حاڵه‌ یان حیسابه‌ و له‌و جۆره‌ قسانه‌! نا..! له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌ڵێم: ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ئه‌و كارانه‌ بكه‌ین، له‌وانه‌یه‌ نان و دۆی ئه‌و خه‌ڵكه‌ هه‌ژار و قووڕ به‌سه‌ره‌ش ببڕێن كه‌ خه‌ریكی ئه‌و جۆره‌ كارانه‌ن! ئاخر ئێمه‌ به‌و نێوچاوانه‌ی هه‌مانه‌ ده‌بینه‌ سه‌به‌ب كار و باعیسی خه‌ڵكی ره‌ش و رووتیش، هه‌ر بۆیه‌ با بیر له‌ كارێكی تر بكه‌ینه‌وه‌!

ده‌ی دیسان سه‌رتان زۆر ناهێشێنم، قسه‌یه‌ك له‌من و قسه‌یه‌ك له‌ مام عه‌تا و پێشنیارێك له‌ من و پێشینارێك له‌و، تاكوو به‌و نه‌تیجه‌ و ئه‌نجامه‌ گه‌یشتین كه‌ "گووخانه‌یه‌كی سه‌ییار" دابنێین!

ئاوامان له‌لای خۆمان لێك داوه‌: گوتمان خه‌ڵكی ئه‌م به‌قوڕێ گیراوه‌، خه‌ڵكێكی زۆرخۆر و زگ په‌روه‌رن، هه‌ر بۆیه‌ زۆریش گوو ده‌كه‌ن! جا باش وایه‌ داشقه‌یه‌كی گووی سه‌یار دابنێین و ده‌ست بكه‌ین به‌ كاسپی. ئه‌وجۆره‌ی لێكمان دابۆوه‌، به‌ مسته‌ڕا و w.c ی سه‌ییار، به‌ماوه‌یه‌كی زۆر، به‌ پاره‌ی گووكردنی خه‌ڵك، ده‌بووینه‌ خاوه‌نی هه‌موو شتێك!

هه‌ر بۆیه‌ دانیشتین و بیرمان له‌ چۆنێتیی دامه‌زراندنی كرده‌وه‌:

من: كا عه‌تا! ناوی ده‌نێین" گووخانه‌ی فولكلۆری من و عه‌تای نێو ده‌وڵه‌تی" پێت چۆنه‌؟!

عه‌تا: زۆر باشه‌، زۆر جوانه‌، مادام فولكلۆر و سوونه‌نه‌تیشه‌، ده‌بێ له‌جیاتی ئاو،"به‌رد" بۆ قوونسڕینی خه‌ڵك دابنێین!

من: بۆ دانانی به‌رد رازیم، به‌ڵام ده‌بێ ده‌سماڵ كاغه‌زی و ئاوی مه‌عده‌نیش هه‌ر دابنێین!

عه‌تا: راست ده‌كه‌ی، له‌وانه‌یه‌ موشته‌ریی خاریجیشمان هه‌بێ، ئه‌وه‌ فكرێكی باشه‌، كه‌وابێ با توالتێكی فه‌ڕه‌نگیش دابنێین.

من: زۆر چاكه‌، به‌ڵام شتێكی دیكه‌شمان نابێ له‌بیر بچێ، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ داشقه‌كه‌مان ده‌بێ به‌شی ژنانیشی هه‌بێت!

عه‌تا: زۆر باشه‌، كاكه‌ تۆ ببه‌ به‌ مه‌سئوولی به‌شی ژنان و منیش به‌شی پیاوان به‌ڕێوه‌ ده‌به‌م!

من: بۆ ئه‌وه‌یانم پێ خۆشه‌، ئاخر من له‌ زمانی ژنان له‌ كاتی گووكردن باشتر حاڵی ده‌م تا تۆ!

عه‌تا: واش نییه‌، به‌ڵام به‌هه‌ر حاڵ، با وابێ! تا له‌بیرم نه‌چووه‌، ده‌بێ بۆ به‌شی خزمه‌ت گوزارییه‌كه‌ی دووسێ شتی دیكه‌ش دابین بكه‌ین. یه‌كه‌م: ده‌بێ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی گوویان له‌ قوون ده‌گیرێ، رۆنی قوونچه‌ور كردن و چیلكه‌ش دابنێین.

دووهه‌م: هه‌ندێك له‌ موشته‌رییه‌كانیشمان له‌وانه‌یه‌ حه‌ز بكه‌ن له‌ كاتی گوو كردندا، قلیان و نێرگه‌له‌ و جگه‌ره‌ و سیگار و شتی وا بكێشن و هه‌روه‌ها له‌وانه‌یه‌ حه‌زیش بكه‌ن كه‌ گوێ بۆ گۆرانی و مۆسیقاش رابگرن، هه‌ر بۆیه‌ نابێ ئه‌م خزمه‌تگوزاریانه‌شمان له‌بیر بچێ و ده‌بێ دابینیان بكه‌ین!

من: زۆر فكرێكی چاكه‌، قلیان و سیگاره‌كه‌ی زۆر به‌قازانجی خۆمانه‌، یانی یارمه‌تی گووكه‌ره‌كانمان ده‌دات كه‌ گوویه‌كه‌یان به‌ خێرایی بكه‌ن! ئه‌وكات موشته‌رییه‌كی زیاتریش ده‌توانین به‌ڕێ بكه‌ین!

عه‌تا: تێ ناگه‌م سیگار و قلیان چ ره‌بتێكیان به‌ خێرا گووكردنی موشته‌رییه‌كانمانه‌وه‌ هه‌یه‌؟!

من: با.. ره‌بتی هه‌یه‌! وه‌ك ده‌ڵێن: سیگار و قلیان بڕێكیان "نیكۆتین" تێدایه‌، نیكۆتینیش له‌ باری پزشكییه‌وه‌ سه‌لمێنراوه‌‌ كه‌ خێرایی گووكردن ده‌باته‌ سه‌رێ!

عه‌تا: وه‌ڵاهی جا بڵێم چی!؟ به‌ڵام ئه‌گه‌ر نیكۆتینیش چاری نه‌كردن، ده‌بێ زوو زوو به‌ شه‌پ له‌ ده‌رگای مسته‌ڕاكه‌ بده‌ین و به‌ كابرای گووكه‌ر بڵێن: ده‌ی، یاڵا ده‌ی! زووكه‌! زووكه‌ كاكه‌! زووكه‌ موشته‌رییه‌كانمان به‌خۆیانیان داكرد!

من: ئه‌وه‌ش فكری چاكه‌! به‌ڵام یه‌ك شتی دیكه‌شمان نابێ له‌بیر بچێ، ده‌بێ له‌ دیوی ژووره‌وه‌ی ده‌س به‌ئاوه‌كه‌ هه‌ندێك تێبینی بۆ گووكه‌ره‌كانمان بنووسین، وه‌ك:

-           تكایه‌ زوو بیبڕێنه‌وه‌‌!

-           تكایه‌ زۆری بیر لێ مه‌كه‌وه‌!

-           تكایه‌ مشته‌ و كابله‌مه‌ و ئه‌عمالی غه‌یری شه‌رعی قه‌ده‌خه‌یه‌ و به‌دواداچوونی یاسایی به‌دواوه‌یه‌!

-           تكایه‌ فشار بۆخۆت بێنه‌!

-           تكایه‌ درووشمی سیاسی له‌سه‌ر دار و دیواری مسته‌راحه‌كه‌ مه‌نووسن!

-           تكایه‌ ئه‌گه‌ر دۆخینه‌كه‌تان گرێ پووچكه‌ بوو، یان گرێ كۆره‌ی تێكه‌وت، ئاگادارمان بكه‌نه‌وه‌، چوونكه‌ باشترین موته‌خه‌سس و پسپۆڕی دۆخین كردنه‌وه‌مان بۆ له‌ به‌نگڵادێشه‌وه‌ بۆ گرتوون كه‌ به‌ ددان دۆخینه‌كانتان به‌ خێرایی بۆ ده‌كاته‌وه‌!

-           تكایه‌ له‌ كاتی تڕ كه‌ندندا داوای بێده‌نگ كه‌ر(سه‌دا خه‌فه‌كۆن) بكه‌ن و له‌ كاتی تس كه‌ندنیش دا داوای ماسك بكه‌ن!

عه‌تا: نا كاكه‌! من له‌گه‌ڵ ئه‌م تێبینییه‌ی ئاخرییانت نیم! ئاوا سه‌ختی بگرین موشته‌رییه‌كانمان روومان تێ ناكه‌ن! ده‌بێ پێیان بڵێین: به‌كه‌یفی خۆتان بتڕن!

من: زۆر باشه‌ بۆ ئه‌و به‌شه‌ی حه‌ق به‌تۆیه‌، خه‌ریك بوو له‌ خۆڕا رێگای تڕ كه‌ندن له‌ خۆشم بگرم! كاكه‌ باشه‌ به‌چاوان! با به‌كه‌یفی خۆیان بتڕن! هیچ نییه‌ ده‌ی، خۆم خۆش!

عه‌تا: كاكه‌ به‌ر له‌وه‌ی داشقه‌كه‌مان به‌ درووستكردن بده‌ین و ده‌ست بكه‌ین به‌ گه‌ڕان، ده‌بێ له‌سه‌ر سه‌ته‌لایت و رۆژنامه‌كان رێکلام و پرووپاگه‌نده‌یه‌كی زۆر باشی بۆ بكه‌ین! مه‌سه‌له‌ن له‌ رێکلامه‌که‌دا‌ ده‌نووسین:

ئاگاداری! ئاگاداری!

مزگێنی! مزگێنی!

هاونیشتمانییه‌ به‌ڕێزه‌كان!

خۆشكان و برایانی خۆشه‌ویست!

تكایه‌ سه‌رنج بده‌ن! سه‌رنج بده‌ن!

ئێمه‌، وه‌ك دوو هاووڵاتیی كوردی بیانیی ئێوه‌ی به‌ڕیز، له‌ هه‌ڵوێستێكی شۆڕشگێڕانه‌و نه‌ته‌وه‌ په‌ره‌ستانه‌دا، هه‌ر وه‌ها بۆ رێز گرتن له‌ بارودۆخی شوێنه‌ پیرۆزه‌كان به‌تایبه‌ت مزگه‌وته‌كان، هه‌ستاوین به‌ كردنه‌وه‌ی ده‌س به‌ئاوێكی سه‌ییار، به‌شێوه‌یه‌كی مۆدێڕن بۆ ئه‌وه‌ی به‌شێك له‌ فولكلۆری نه‌ته‌وه‌كه‌مان بپارێزین.

له‌ كۆتایی دا پێتان راده‌گه‌یه‌نین بۆ ئه‌وه‌ی ئێوه‌ی خۆشه‌ویست له‌كاتی گووكردندا ساتێكی خۆش و پڕ له‌ نه‌شه‌ و گه‌شه‌ به‌سه‌ر به‌رن، سه‌ردانی "گووخانه‌ی فولكلۆری من و عه‌تای نێوده‌وڵه‌تی" بكه‌ن!

به‌سپاسه‌ لێژنه‌ی ئاماده‌كاریی گووخانه‌ی سه‌ییار!

 

من: كا عه‌تا ئاگادارییه‌كه‌ت زۆر جوانه‌، به‌ڵام یه‌ك كه‌م و كۆڕی هه‌یه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ناونیشان و ژماره‌ ته‌له‌فوونی خۆمانت له‌بیر چوو بۆ هاووڵاتییه‌ به‌ڕێزه‌كانی بنووسی!

راسته‌ گووخانه‌كه‌مان سه‌یاره‌ به‌ڵام خۆ ئه‌گه‌ر ناونیشانی رێکیشی نه‌بێ، ده‌توانین وه‌ك تاكسی ته‌له‌فوونییه‌كان ژماره‌ ته‌له‌فوونی خۆمان بڵاو بكه‌ینه‌وه‌!

هه‌ر بۆیه‌ پێم باشه‌ ئه‌م به‌شه‌ش به‌ ئاگاداریی و مزگێنییه‌كه‌مانه‌وه‌ زیاد بكه‌ین:

-           هاووڵاتییه‌ خۆشه‌ویسته‌كان، له‌ هه‌ر كوێیه‌ك و له‌ هه‌ر جێیه‌كی ئه‌م هه‌رێمه‌ بوون، له‌ هه‌ر كات وساتێك دا گووتان هات، ته‌نها پێویسته‌ ژماره‌ ته‌له‌فوونی 000  لێ بده‌ن، تا ئێمه‌ به‌خێرایی خۆمان بگه‌یه‌نینه‌ سه‌رتان و له‌ ته‌نگاوی رزگارتان بكه‌ین!

-           تێبینی: تكایه‌ بۆ میز كردن ته‌له‌فوونمان بۆمه‌كه‌ن، چوونكه‌ ئه‌گه‌ر بۆ میز كردن ته‌له‌فوونمان بۆ بكه‌ن پاره‌ی گووكردنێكی خه‌ستتان لێ وه‌رده‌گرین!

عه‌تا: ئه‌گه‌ر وایه‌، ده‌بێ به‌شی ئۆرژانسیشمان هه‌بێ، چوونكه‌ له‌وانه‌یه‌ هێندێك له‌ موشته‌رییه‌كانمان حاڵیان زۆر خراپ بێت و كاتێك ده‌گه‌ینه‌ سه‌ریان به‌خۆیانی دابكه‌ن و پێویستییان به‌ شۆردنه‌وه‌ و شتی وا ببێت!

من: ئا.. ئا! ئه‌یچۆن! ده‌بێ له‌سه‌ر داشقه‌كه‌شمان ئاژیر و زه‌نگ دابنێین، بۆ ئه‌وه‌ی له‌ كاتی په‌له‌ په‌لدا پۆلیسی هاتووچۆ و داشقه‌و بارگینی خه‌ڵك رێگه‌مان بۆ چۆڵ بكه‌ن!

عه‌تا: ئه‌رێ باسی خزمه‌ت گوزاریمان كرد و باسی مۆسیقاشمان كرد، به‌ڵام باسی ئه‌وه‌مان نه‌كرد چ مۆسیقایه‌ك بۆ موشته‌رییه‌كانمان وه‌سه‌ر بخه‌ین؟!

من: كاكه‌ بۆ موشته‌رییه‌ كورده‌كانمان، گۆرانییه‌كانی سمایل سه‌رده‌شتی و عه‌زیز وه‌یسی وه‌سه‌ر ده‌خه‌ین و بۆ موشته‌رییه‌ خارجییه‌كانیشمان مایكێل جاكسۆن و پۆپ و راك و شتی وا وه‌سه‌ر ده‌خه‌ین!

عه‌تا: كاكه‌ خه‌ڵكی ئه‌م وڵاته‌ موسووڵمانن، بۆ ئه‌وه‌ی ره‌خنه‌مان لێ نگرن، ده‌بێ كاسه‌ی مسته‌ڕاحه‌كه‌مان به‌شێوه‌ی ئیسلامی دابمه‌زرێنین! خۆ ناكرێ روو به‌ قیبله‌ دایبه‌ستین!

من: راست ده‌كه‌ی، ئه‌وه‌ش بۆخۆی قسه‌یه‌كه‌، به‌ڵام خۆ ده‌س نییه‌ له‌ گۆزه‌ دا مابێته‌وه‌، داشقه‌كه‌مان ته‌گه‌ری هه‌یه‌ و به‌ پێی دینی كابرای گووكه‌ر داشقه‌كه‌مان راده‌گرین، با ئیسلامییه‌كان لاشانیان له‌ قیبله‌ بێت و كافره‌كانیش قوونی تێ بكه‌ن!

هه‌روه‌ها ده‌بێ به‌بۆنه‌ی هاتنی مانگی پیرۆزی ره‌مه‌زان و جه‌ژنی قوربان و بۆنه‌ ئایینییه‌كان نرخی گووكردنه‌كان دابشكێنین و ته‌خفیف بۆ گووكه‌ره‌كانمان قایل بین! من له‌ ئێستاوه‌ یه‌ك ده‌رسه‌د داشكاندنه‌وه‌ و ته‌خفیف پێشنیار ده‌كه‌م!

عه‌تا: كاكه‌ منیش رازیم، له‌سبه‌ی ڕا ده‌چین داشقه‌كه‌مان به‌ درووستكردن ده‌ده‌ین، جا چوونكه‌ تۆ ده‌نگت له‌ هی من بۆڕ تر و زلتره‌، من پاڵ به‌داشقه‌كه‌وه‌ ده‌نێم و تۆش له‌سه‌ر داشقه‌كه‌ دانیشه‌ و یه‌ك به‌خۆت هاوار بكه‌:

گوو.. گوو..! ئای وه‌ره‌ گوو! وه‌رن گووبكه‌ن! گوو به‌ به‌لاش! گوو به‌خۆڕایی! وه‌رن هه‌ڕاجمان كرد! وه‌رن گوو بكه‌ن! ئاورمان له‌ ماڵی خۆمان به‌ردا! گووكردن به‌ خۆڕایی، گووكردن به‌ هه‌رزان، گووكردن به‌ دووتمه‌ن!( له‌وانه‌یه‌ نووسه‌ر مه‌نزووری له‌ دووتمه‌ن هه‌مان دووهه‌زارتمه‌ن یان دووهه‌زار دینار بێت)

ئا............ی! میلله‌ت گوو، گوو... گوو كردن به‌ شێوه‌ی خۆماڵی و مۆدێڕن!

گوو به‌هه‌رزان، گوو به‌ خۆڕایی!

له‌ هه‌ر كوێیه‌كی و گووت دێ پێوه‌ندی بكه‌ به‌و ژماره‌ ته‌له‌فوونه‌وه‌ 000!

گوو! گووخانه‌ی فولكلۆری من و عه‌تای نێوده‌وڵه‌تی، وه‌رن بابه‌ ده‌ی یاڵڵا!!!

گووخانه‌ی ته‌له‌فوونی! گووخانه‌ی ئۆرژانس! وه‌رن گوو بكه‌ن! ده‌ی یاڵڵا ده‌ی!!!

وه‌ره‌ ده‌ی كاكه‌، وه‌رن گوو بكه‌ن! زووكه‌ن، زووكه‌ن ده‌نا وه‌دوا ده‌كه‌ون!

-           شه‌پێك له‌و ده‌رگایه‌ بده‌، ئه‌و سه‌گبابه‌ بۆ نه‌هاته‌ ده‌رێ، ئه‌و كابرایه‌ خه‌ریكه‌ به‌خۆی داده‌كات!

-           كاكه‌ وه‌ره‌ ده‌رێ فشاریان هێناوه‌! وه‌ره‌ده‌رێ به‌زیادم نه‌كردی، ئه‌وه‌ گوو ده‌كه‌ی یان گوریس!؟ وه‌رده‌رێ! زووكه‌! له‌ جیاتی تۆبایه‌م ئێستا به‌شی خشتی شارێكم گوو كردبوو!

-           گوو گوو! گوو به‌به‌لاش! گوو به‌ خۆڕایی! گوو به‌هه‌رزان

-           عه‌لۆ! به‌ڵێ! به‌ڵێ بۆخۆمانین! به‌ڵێ گووخانه‌ی فولكلۆری كاك ناسر و كاك عه‌تای نێوده‌وڵه‌تییه‌، فه‌رموو! ئێ باشه‌ كاكه‌، ئه‌وه‌ ده‌گه‌ینێیه‌، به‌ خۆتی دانه‌كه‌ی! قامك له‌ قوونت راكه‌ ئه‌وه‌ هاتین!!!

-           ئه‌وه‌ كێ بوو؟! موشته‌ری بوو؟!

-           كاك ناسر بابڕۆین نه‌فه‌رێك ته‌له‌فوونی بۆ كردم خه‌ریكه‌ به‌خۆی داده‌كات!

-           كوڕه‌ له‌ موشته‌ری گه‌ڕێ، گه‌ڕ! بۆخۆم خه‌ریكه‌ به‌خۆمی داده‌كه‌م!!!

-           های شیڕڕڕڕڕڕ بۆ كاسپی كردمان! های شیڕڕڕڕڕڕرررررررررررررررررررررررررررررررررررررررررر  !!!

2009

***

ئه‌حمه‌و قه‌لگێ

كا ئه‌حمه‌و هه‌وه‌ڵێ ناوی "ئه‌حه‌مه‌و قه‌لگێ" نه‌بوو. تاریك و روونی به‌یانی بوو. پاسبه‌خش رووی كرده‌ كا ئه‌حمه‌و و گوتی: كاكه‌ ماندوو نه‌بی، له‌شت ساخ بێ، ئیتر ئه‌و دووچاره‌كه‌ منی ناوێ، من ئه‌چم ده‌نووم، تازه‌ خۆت زه‌حه‌متی هه‌ڵساندنی نیگابانی پۆستی رۆژم بۆ بكێشه‌!

كا ئه‌حمه‌و به‌ زار گوتی: زۆر باشه‌، به‌چاوان. به‌ڵان دڵ وتی: ملت بشكێنه‌ باشه‌!

وادیار بوو پاسبه‌خش هه‌وساری خه‌یاڵه‌ هه‌میشه‌ییه‌كه‌ی كا ئه‌حمه‌وی پچڕاندبوو.

كا ئه‌حمه‌و قه‌ت شۆرت و شتی وا ناكاته‌ پای، گیرفانی چه‌پی هه‌موو پاتۆڵه‌كانیشی كونن.

پێش ئه‌وه‌ی پاسبه‌خش(چاوه‌دێری نیگابانه‌كان) بێت، كا ئه‌حمه‌و بیری له‌ قسه‌یه‌ك ده‌كرده‌وه‌، كه‌ پێموابێ دوێنێ یان پێرێ بوو.. یه‌كێك له‌ كوڕه‌كان بۆی گێڕابۆوه‌، كه‌: له‌ هه‌ندێك شوێن گه‌لی ئه‌و وڵاته‌ حیزه‌ی، كه‌ قه‌رار بوو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ناوه‌كه‌ی ژنانه‌یه‌، نێوێكی دیكه‌ی لێ بنێن، پیاوه‌كانی ئه‌و شوێن گه‌له‌ كاتێك ده‌یانهه‌وێ بچن بۆ سه‌فه‌ر، تا كاتێك ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ قوزی ژنه‌كانیان به‌ده‌رزی و دروومان(ده‌رزی و مه‌كاره‌) ده‌دوورنه‌وه‌.

كا ئه‌حمه‌و كه‌، به‌حومراتی بابیشی قه‌ت شتی ئاوا سه‌یری نه‌بیستبوو، له‌وه‌تی ئه‌و قسه‌یه‌ی بیستووه‌ وه‌ك كه‌ڕ و ڵاڵی لێ هاتووه‌، دایم و ده‌رهه‌می خوڵایه‌ له‌ خۆی دایه‌. ئه‌وه‌نده‌ وڕ و كاس بووه‌، هه‌رده‌ڵێی به‌ گۆپاڵ له‌ سه‌ریت راكێشاوه‌.

كا ئه‌حمه‌و زوو زوو ئه‌و قسه‌یه‌ دێنێته‌ پێش چاوی خۆی و ده‌ست ده‌كا به‌ بیر كردنه‌وه‌ و به‌ ورته‌ ورت، له‌به‌ر خۆیه‌وه‌ ده‌ڵێ: یانی تا كابرا بۆخۆی نه‌یه‌ته‌وه‌ و دروومانه‌كه‌ به‌ ده‌ستی خۆی نه‌كاته‌وه‌، كه‌س بۆی نییه‌ ته‌قه‌ڵه‌كان بكاته‌وه‌؟! ئه‌وه‌ وامان دانا ئه‌و قسه‌یه‌ راسته‌، باشه‌ ئاخر ئه‌و ژنه‌ بێچارانه‌ چۆن میز ده‌كه‌ن؟! چۆن خۆیان خاوێن ده‌كه‌نه‌وه‌؟! كاتێك قوزیان ده‌دوورنه‌وه‌ ئازاریان پێ ناگا؟! به‌ مێرده‌كانیان ناڵێن: ئه‌خه‌ پشتمل پان بۆ واده‌كه‌ی؟!

ئه‌وه‌هاتوو ئه‌و گه‌واده‌ له‌ سه‌فه‌ر نه‌گه‌ڕایه‌وه‌ و له‌ رێگادا له‌ گوو كه‌وت و خنكا! جا له‌و قه‌راره‌ بێ، ده‌بێ ئه‌و ژنه‌ هه‌ش به‌سه‌رانه‌ تا ئاخری حومریان ئه‌و ته‌قه‌ڵانه‌یان به‌ قوزیه‌وه‌ بمێنێ! ئاخر چۆن شتی وا ده‌بێ؟! باشه‌ گه‌ماڵباوكگه‌ل له‌چی ده‌ترسن؟! له‌وه‌ ده‌ترسن ژنه‌كانتان لێ بگێن؟! ئه‌وه‌ قوزیشتان دوورینه‌وه‌، ئه‌ی قوونیان چی لێ ده‌كه‌ن؟! خۆ ئیشه‌ڵڵا كونی گووشیان لێ نادوورنه‌وه‌؟!

پاسبه‌خش نزیك بۆوه‌، وتی: ماندوو نه‌بی كا ئه‌حمه‌و! ((كا ئه‌حمه‌و له‌ دڵی خۆیدا كوتی: ها..ی له‌ ده‌لینگی ده‌رپێی نه‌نه‌ت بم، ئه‌وه‌ وه‌خته‌ موزاحیم ده‌بی؟! ))

ــ سه‌رچاو، بۆخۆت به‌خێر بێیت!

ــ((به‌ پێكه‌نینه‌وه‌)) ئه‌رێ هه‌واڵه‌كه‌ت بیستووه‌؟!

ــ ئا.. بیستوومه‌! كام هه‌واڵ ده‌ڵێی؟! (( له‌ دڵی خۆیا: هه‌واڵی قوزی خاڵۆژنت؟!))

ــ كوڕه‌ هه‌واڵی كوڕه‌كه‌ی جانی، ئه‌ویان ده‌ڵێم، نه‌تبیستبوو؟! ده‌ڵێن: كوڕه‌كه‌ی جانی وه‌سه‌ر توڵه‌سه‌گێك په‌ڕیووه‌! توڵه‌ ره‌ش به‌ڵه‌كه‌كه‌ی به‌ر په‌لی سه‌رێت له‌بیر نییه‌؟! ده‌ڵێن: له‌و توڵه‌ به‌سته‌زمانه‌ی ناوه‌ و كێری شكاوه‌!

ــ كوڕه‌ شتی وام پێ نه‌ڵێی!!! (( له‌ دڵی خۆیدا: خۆزگه‌ له‌سه‌ر تۆیان گرتبایه‌!))

ــ كوڕه‌ به‌یچۆن ئه‌حمه‌و گیان، ده‌ڵێن: رێبه‌رایه‌تیی كۆبوونه‌وه‌یه‌كی پڕ گفتوو گۆ و چڕ و پڕی له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ گرتووه‌ و له‌ ئه‌نجامدا بڕیاریان داوه‌ كه‌ ئه‌و جاشكه‌كه‌ره‌ بنێرن بۆ به‌غدا به‌شكم وه‌ك هه‌وڵێی لێ بكه‌نه‌وه‌!

ــ وه‌ڵڵا نه‌قڵێكی خۆشه‌، خۆزگه‌م به‌ حه‌یای خۆمان! نه‌قڵی كه‌ر گایینه‌كه‌ی رۆسته‌م و كێر له‌ ده‌م نانه‌كه‌ی ئه‌و هه‌تیوه‌ سه‌رشێته‌ و جی و چیمان كه‌م بوو، نۆبه‌ی ئه‌م به‌زمه‌مانه‌!!!

((ئه‌وه‌ ده‌ڵێن: نیگابانێك خه‌وی زۆر قورس ده‌بێ، نیگابانه‌كه‌ی دیكه‌ ده‌چێ هه‌ڵیستێنێت و بینێرێته‌ سه‌ر پۆست، هه‌رچی هه‌رای لێ ده‌كات هه‌ڵناستێ، ئه‌ویش له‌ داخان بووه‌ یان بۆ قه‌شمه‌ری، دۆخینه‌كه‌ی ده‌كاته‌وه‌ و كێری ده‌خانه‌ نێو ده‌می كابرای خه‌وتووه‌وه‌. ئه‌ویش هه‌ركه‌ خه‌به‌ری ده‌بێته‌وه‌ و كێره‌كه‌ له‌ ده‌می دا ده‌بینێ، له‌ بنه‌و پاڵه‌وه‌ ده‌ست بۆ چه‌كه‌كه‌ی راده‌كێشێ و ده‌یخانه‌ سه‌ر ره‌گبار و یه‌ك خه‌شابی ته‌واو به‌ نێو په‌له‌كه‌دا خاڵی ده‌كات! نازانم بڵێم موعجیزه‌ بووه‌ یان شانس، به‌هه‌ر حاڵ خواو راستان هیچیان فیشه‌كیان به‌ر ناكه‌وێ و به‌ كوندێك میزه‌وه‌ ده‌رده‌په‌ڕنه‌ ده‌رێ.))

پاس به‌خش خه‌ریكه‌ پێ ده‌كه‌نێ و كا ئه‌حمه‌ویش له‌ داخانی خه‌ریكه‌ فججه‌ بكات! كا ئه‌حمه‌و بۆخچه‌ی نه‌كراوه‌یه‌، زۆر جار بۆ پێكه‌نین به‌ كوڕه‌كان ده‌ڵێ: قه‌تم قوز نه‌دیتووه‌، بێت و بۆ یه‌كه‌م جار بیبینم له‌وانه‌یه‌ له‌ خۆشیان دڵم بتۆقێ و به‌ده‌رده‌كه‌ی كه‌ره‌ نێوه‌ سه‌ڕه‌كه‌ی به‌هارێ بچیم و بۆ هه‌میشه‌ له‌ په‌ڕین بكه‌وم!

((وه‌ك ده‌ڵێن: دووسێ ساڵ له‌وه‌ پێش "رۆسته‌م كه‌ڵه‌ شێر"ێك هه‌بووه‌، شه‌وێكی ده‌چێ بۆ كه‌ر گایین، شوێنه‌كه‌ زۆر تاریك ده‌بێ، هه‌ر بۆیه‌ رۆسته‌م به‌ناچاری چراقه‌وه‌یه‌كیش له‌گه‌ڵ خۆی ده‌بات، دوای ئه‌وه‌ی كه‌ره‌كه‌ ده‌دۆزێته‌وه‌ و له‌ گایینی وه‌ره‌ز ده‌بێ، چراقه‌وه‌كه‌ هه‌ڵده‌كات و ده‌یخاته‌ قوونی كه‌ره‌كه‌وه‌ و روو به‌ خۆی رایده‌گرێ، بۆ ئه‌وه‌ی له‌به‌ر رووناكیایی چراقه‌وه‌ی قوونی كه‌ره‌كه‌ جله‌كانی جوانتر ببینێ و له‌به‌ریان بكاته‌وه‌!

ده‌ی سه‌رتان ناهێشێنم، كوڕه‌كان به‌م به‌زمه‌ ده‌زانن و له‌ پڕ له‌ رۆسته‌م په‌یدا ده‌بن و تێی ده‌قوولێنن. كه‌ره‌كه‌ ده‌سڵه‌مێته‌وه‌ و ده‌رده‌په‌ڕێ و رۆسته‌میش له‌ ترسانه‌ به‌قوونی رووتی جاوه‌ره‌ تێی قووچێنه‌! رۆسته‌م به‌ لایك دا و كه‌ره‌ی چراقه‌وه‌ له‌قوونیش به‌لایه‌كی دیكه‌ دا! ئه‌و كوڕانه‌ی له‌ رۆسته‌م و كه‌ره‌كه‌یان قوولاندبوو، ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌ره‌كه‌ رووی له‌ هه‌ر لایه‌ك ده‌كرد، ده‌شتێكی پان و به‌رینی پشته‌سه‌ری خۆی رووناك ده‌كرده‌وه‌ و هه‌ر جاره‌و لایه‌ك له‌و دۆڵه‌ هه‌ڵده‌بوو و ده‌كووژایه‌وه‌! ))

پاسبه‌خش رۆیشت بخه‌وێ، كا ئه‌حمه‌ویش هه‌رچی كردی نه‌یتوانی بچێته‌وه‌ سه‌ر خه‌یاڵه‌كه‌ی پێشووی.

ئه‌م به‌سه‌رهاتی كه‌ر گایین و كێر له‌ ده‌منانی نیگابان و قوز دوورینه‌وه‌یه‌ش، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی به‌سه‌رهات گه‌لێكی كاره‌ساتاوین و پیاو وا لێ ده‌كه‌ن له‌جیاتی ئه‌وه‌ی كێری هه‌ستێ، بچێ خۆی بخه‌سێنێ، به‌ڵام نازانم بۆ له‌سه‌ر ئه‌حمه‌و ره‌نگدانه‌وه‌ی پێچه‌وانه‌ی بوو و ده‌ماره‌كانی هه‌وه‌سی لێ وه‌جووڵه‌ جووڵ خست؟!

ئه‌حمه‌وه‌ ده‌ستی به‌ گیرفانی دا برده‌ نێو گه‌ڵی و چه‌كه‌كه‌ی له‌سه‌ر كۆشی دانا و پاڵی به‌ تاشه‌ به‌ردێكه‌وه‌ دا. بڕێكی ده‌ست له‌ گیانی وه‌ردا، دوو ئه‌وه‌نده‌ی دیكه‌ ده‌ماره‌كانی هه‌وسی گڕیان گرت. چاوه‌كانی قووچاند و هێنان و بردنی ده‌سته‌كانی توندتر كرد، زاری وشك وشك ببوو، به‌زۆری بڕێكی دیكه‌ی تف له‌ زاری ده‌رهێنا و له‌سه‌ر به‌ری ده‌ستی رۆكرد، به‌ گیرفانه‌ دڕاوه‌كه‌ی دا ده‌ستی خسته‌وه‌ ناو گه‌ڵی.

كێ بێنێته‌ به‌رچاوی؟! یادی به‌خێر یه‌كم جار كه‌ حه‌زی كردبوو قوزی كچێكی هاوته‌مه‌نی خۆی ببینێ، به‌ سه‌عاده‌تی گوتبوو: ئاده‌ی سه‌حاده‌ت وه‌ر پێشێ! ئه‌وه‌ بۆ زیبی شه‌ڕواڵه‌كه‌ت كراوه‌ته‌وه‌؟! راوه‌سته‌ با بۆت هه‌ڵكێشمه‌وه‌، راوه‌سته‌!

سه‌عاده‌تیش نه‌یزانی بوو چی بڵێ، هه‌ر بۆیه‌ له‌شه‌رمان چاوه‌كانی قووچاند و زیپه‌كه‌ی دا بوو به‌ده‌ستییه‌وه‌، ئه‌حمه‌ویش زیبه‌ نیوه‌ كراوه‌كه‌ی به‌ ته‌واوی هێنابووه‌ خوارێ و پڕ به‌ دڵی خۆی چاوی له‌ قوزی سه‌عاده‌ت كردبوو و زیپه‌كه‌ی بۆ هه‌ڵكێشابۆوه‌.

هه‌میشه‌ وا بووه‌، كاتێك ده‌ستی به‌ كیرفانی دا ده‌برده‌ ژوورێ، له‌ سه‌عاده‌ته‌وه‌ ده‌ستی پێ ده‌كرد و به‌ خات خه‌جیجی جیرانیانه‌وه‌ كۆتایی پێ ده‌هێنا!

له‌ گه‌رمه‌ی خه‌یاڵی خۆی و خات خه‌جیجی جیرایناندا بوو، كه‌ كوتووپڕ گوێی له‌ خرته‌ خرتێك بوو، به‌ حه‌په‌ساوی و په‌شۆكاوییه‌وه‌ چاوه‌كانی هه‌ڵێنا، ره‌شاییه‌كی كورته‌ باڵا له‌به‌ر ده‌می راوه‌ستابوو، ملی هه‌ڵێنابوو و وه‌ك زمان زان چاوی لێ ده‌كرد، له‌ حه‌یبه‌تانه‌ هه‌ركه‌ جووت پێ راسته‌وه‌ بوو، شه‌پێكی بێ بیركردنه‌وه‌ی به‌ره‌و ره‌شاییه‌كه‌ هه‌ڵێناوه‌، ده‌ستی چه‌پی هه‌روا له‌ نێو گه‌ڵی دابوو، ره‌شاییه‌كه‌ له‌ په‌له‌ورێكی منداره‌وه‌بوو زیاتر له‌ هیچی تر نه‌ده‌چوو، پڕی به‌ قاچه‌كانی ره‌شاییه‌كه‌دا كرد و به‌هه‌ڵاتن به‌ره‌و مسته‌راح چوو، له‌به‌ر خۆیه‌وه‌وه‌ ده‌یگوت: راوه‌سته‌ با كاره‌كه‌م ته‌واو بێ دوایی ده‌چم له‌ جێیه‌ك ده‌یشارمه‌وه‌ و ده‌ینێژم!

خۆی به‌ مسته‌راحه‌كه‌ داكرد، چاه‌كانی قووچاند و ملی بۆ هه‌ڵێنا، به‌ ده‌ستێك له‌گه‌ڵ خۆی خه‌ریك بوو و به‌ده‌سته‌كه‌ی دیكه‌شی قاچی قه‌له‌ منداره‌وه‌ بووه‌كه‌ی گرتبوو!

نیگابانی پۆستی یه‌كه‌می رۆژ، هاتبوو خۆی خاڵی بكات و بچێته‌ سه‌ر پۆست، هه‌ركه‌ ته‌لیسی مسته‌ڕاحه‌كه‌ی لادا، ئه‌حمه‌و تازه‌ وه‌ ئاخ و ئۆف كه‌وتبوو، ئه‌حمه‌و ته‌واو بوو، نیگابان هه‌روا واقی وڕمابوو، دووسێ پریشكه‌ ئاوی خه‌ست كه‌وتبووه‌ سه‌ر تووك و په‌ڕ و باڵی پاشه‌ڵی قه‌له‌كه‌، ئه‌حمه‌و ورده‌ ورده‌ چاوه‌كانی هه‌ڵێنا، قه‌له‌كه‌ی له‌ده‌ست به‌ربۆوه‌ و وه‌ك له‌ به‌رقی بده‌ن له‌ جێگای خۆی وشك بوو! له‌وكاته‌وه‌ به‌حمه‌وی قوڕبه‌سه‌ر ده‌ڵێن: ئه‌حمه‌و قه‌لگێ. داخه‌م بۆ ئه‌حمه‌وی سه‌ر به‌هه‌ش، قه‌لی نه‌گا و...

2008

***

بێكاری لە بێداری داری رۆحی بەكاری

پەڕی 271 كەم

هەنەك (تەنز)

 

پێشەكی

هەنەك : هەنك، حەنەك، قسەی گاڵتەو گەپ. چەنە. تەنز. / هەنك: قسەی پێكەنین. / گاڵتە: قومار. / گاڵتەچی: حەنەك بێژ كەسێك كە قسەی سەیر دەكات بۆ پێكەنین. / گاڵتێن: بە حەنەك ئاخاوتن. / فشە: حەنەك، خۆهەڵكێشان، دەنگی با كە لە كەلێنەوە دێت. / فشەگاڵتە: قسەی بەقەستی بۆ پێكەنین. / گەپ: گاڵتە، شۆخی. (( هەنبانە بۆرینە)).

وشەی "هەنەك" كە مامۆستا هەژار لە بری "هەنك و حەنەك"یشی بەكار هێناوە، وشەیەكی كۆنی كوردییە كە لە باكووری كوردستان لەبری وشەی تەنز كەڵكی لێ وەردەگرن و زۆر پێ دەچێ لە وشەی "خەندە"، "خەندەك"، "خەنە" یان"خەنەك" را هاتبێ و سوابێ و گەیشتبێتە ئەم پێكهاتەیەی ئێستای. لە باكووری كوردستان كەسێك كە قسەی سەیر و پێكەنینئامێز دەكات پێی دەڵێن :" فڵانەكەس هەنەك بێژە"

وشەی "هەنەك" چ لە رووی پێكهاتەی پیتی و چ لە رووی واتایی و چۆنێتیی دەربڕینیشیەوە، بە هەموو شێوەیەك بە وەشەیەكی رەسەنی كوردی دەچێت، هەر بۆیە من پێشنیار دەكەم لەمە بەدوا لە ئەدەب و وێژەی كوردیدا لەبری وشەی بێگانەی "تەنز" لە وشەی خۆماڵیی "هەنەك" كەڵك وەربكیردرێ.

لە "ویكیپیدیا"ی كوردی و فارسیدا زۆر بەدوای وشەی "تەنز" دا گەڕام بەڵام بەداخەوە هیچ زانیارییەكی لەسەر تەنز بەم رێنووسە "تەنز" پێ نەدام.

لە "گووگڵ"یشدا زۆر بەدوای وشەی"هەنەك" دا گەڕام و هیچم دەست نەكەوت. تەنها لە كارێكی بەڕێزێك  بەناوی سەلاح نیساری "حەنەك" بەكار هابوو.

چوونكە دەمزانی بە هەنەك لە ئینترنێت دا هیچم دەست ناكەوێ دەستم كرد بە گەڕان بەدوای "تەنز" دا، زیاتر لە پێنج كاتژمێر هەموو گەڕۆڵەكانی ئینترنێتم بەسەر كردەوە و هەر گەڕاوم و گەڕام و لاپەڕەم پاشەكەوت كردوو و چیرۆكی تەنزم دابەزان و گەڕاوم و بابەتی تەنزی ئەم و ئەوم خوێندەوە، بەڵام بەداخەوە ئەوەی دەستم كەوت تەنها چەند بابەتێكی تەنز بوو كە بەر لەهەمووشتێك ژمارەیان هەر زۆر كەم بوو و، دواتریش ئەوەی بەناوی تەنزیشەوە بڵاو ببوونەوە هەندێكیان هەر زۆر لاواز بوون، و هەندێكیانیش هەر تەنز نەبوون.

لەم سەردەمی ئینترنێتەدا یەكێك لەو نەتەوانەی كە ئینترنێتی لەبەر دەستە و پێویستە لە هەموو نەتەوەكانی دیكە زیاتر گرنگی بە بڵاڤۆكی ئینترنێتی بدات كوردە، دیارە بەپێی ئەم دۆخە سیاسییەی كە لەكۆنەوە تا ئێستا تێیدا بووە، كەچی بەداخەوە كورد كەمترین كەڵكی درووست و لەجێ لە ئینترنێت وەردەگرێ و كەمترین كاریشی بۆ خۆی و بۆ ئامانجەكانی خۆی پێ كردووە. یەكێك لە تایبەت مەندییەكانی ئینترنێت گەڕانە و ئەگەر تۆ بابەت و چالاكییەكانی خۆت بەشێوەیەك لەناو ئەو دنیا مەجازییە دانەنێیت كە گەڕۆڵەكانی ئینترنێت بیانبینێتەوە ئەوە یانی هیچت نەكردووە. بەڵام بەداخەوە كورد هێشتا لەم راستییە باش تێ نەگەیشتووە و بەشی هەرە زۆری ئەو نووسین و بابەتانەی لە دنیای ئینترنێت دا بڵاوی دەكاتەوە بە شێوەی "PDF"ە و ئەوەش كارەساتێكی گەورەیە، چوونكە تەنها رەنج بە خەسارییەكەت بۆ دەمێنێتەوە و هیچ گەڕۆڵێكی ئینترنێتی ناتوانێ بیدۆزێتەوە. سەرەڕای ئەوە گرفتێكی گەورەی دیكەش لە بڵاوكرانەوەی ئینترنێتی كورد دا هەیە، ئەویش ئەوەیە ئەگەر بابەتەكانیان بە شێوەی نووسینی ئینترنێتیش بڵاوبكەنەوە، بۆ دۆزرانەوەیان لە لایەن گەڕۆكەكانەوە ئاسانكاری ناكرێت، واتە ناونیشانی بابەتەكان تەنها بە فۆنتی كوردی دەنووسن و زۆر جار فۆنتەكەشی ناگۆڕن و نایكەن بە "یۆنی كۆد" تا بەهاسانی لە ئینترنێت دا بدۆزرێنەوە. ئەم باسەم لەبەر ئەوە وەرووژاند كە نەكا كەسێك لە دوای خوێندنەوەی ئەم بابەتە لێمان هەڵبەزێتەوە و بڵێ:" بەرێز من خۆی كاتی خۆی لەوەختی خۆی لە سەردەمی خۆی دا باسی تەنزم كردووە و زۆر لە تۆشم باشتر باس كردووە و ئەگەر تۆ دەستت نەكەوتووە ئەوە خەتای خۆتە! " هەر لەبەر ئەمە و لەبەر ئەوەی بشێڵێم: " راستە بەرێز لەوانەیە زۆر بابەت و قسەیان لەسەر "تەنز" نووسیبێت و لە گۆڤار و رۆژنامە كوردییەكاندا بڵاویان كردبێتەوە، بەڵام ئەوەنێ كەس بەهاسانی دەستی پێیان راناگات؟!"

بەڕاستی نازانم تا بەئێستا چەندە و لە كوێدا لەسەر وێژەی "هەنەك"ی كوردی لێرەو لەوێ نووسراوە، بەڵام ئەوەندە دەزانم كە زۆرجار بۆ دەسكەوتنی زانیاری لەمبارەیەوە زۆرم هەوڵ داوە و ئەو هەوڵدان و هیچ دەست نەكەوتانەشم مانای ئەوەیە كە كورد لە ئەدەبی تەنزدا زۆر لاواز و كەم ئەرشیفە.

یەكێك لە هەوڵەكانی من بۆ گەڕان بەدوای گوتە و گوتاری تەزی كوردی گەیاندمییە بابەتێكی مامۆستا "سوارە ئیلاخنی زادە"ی نەمر كە لە ساڵی 1971 ی زاینیی دا نووسیویەتی و لە رادیۆ بەدەنگی خۆی خوێدوویەتەوە.

ئەمەش دەقی بابەتەكەی مامۆستا سوارە بەبێ هێنانەوەی چیرۆكی"گورگ و بەران" ە كە هەر لەم بابەتەدا دا هاتبوو:

"سەلام لە گوێگری هۆگری هونەر و بیستیاری هەستیاری بەرنامەی تاپۆ/ بەداخەوە لە وێژەی كوردییا بەشی نووسینی تەنز كەمە. نووسی، بە چەشنە نووسینێك ئەكوترێ لەودا مەبەستی كۆمەڵایەتی بەشێوەیەكی گاڵتە چیانە دەرئەخرێ. لە راستییا نووسینی جیددی و ئاسایی لەگەڵ شێوەی تەنزا هەریەك باری كۆمەڵایەتییان هەیە، بەڵام لەشێوەی تەنزا لە قەشمەری و گەپ و گاڵتە كەڵك وەرئەگیرێ بۆ ئەوە لە تاڵایی دەربڕینی راستەقینە كەم بكاتەوە. تەنز چەشن و جۆری زۆرە. هەندێك تەنزی تاڵ و نادیاری لەوێژەدا هەن وەك شێوەی نووسینی چێخۆف نووسەری رووس یا نووسەری كلاسیكی فەڕانسەیی ئاناتۆل فڕانس و هەندێ تەنزی تریش هەن كە رەخنەگر و ئاشكرا و توند و تیژن. وەك نووسراوەكانی ئارت بوخواڵدی ئەمریكایی و ((عەزیز نەسین))ی تورك. جگە لەمانە لەبەشەكانی تەنز، تەنزی سیاسی و كۆمەڵایەتی ئەتوانین نابەرین.

مەبەستێ كە نووسران بۆ لای نووسینی گاڵتەیی رائەكێشێ ئەمەیە كە لە تەنزا دیوار و شوورەی ئیماژ و ئیستعارە و داپۆشراوی بەرز و پتەوە. ت تەنزنووس لەپشت ئەودیوارە بەرزەوە بە دڵنیاییەكی زۆرترەوە ئەتوانێ هێرش بكاتە سەر سەنگەری دزێوی و نالەباری ناو كۆمەڵ. تەنزنووس لە هەمووشتێك بۆ نواندنی مەبەستی خۆی كەڵك وەرئەگرێ. ل لەزمانی پەلەوەرەوە، لە زمانی پرسونل و قارەمانی ئەوتۆوە كە لە ناو ئوستوورە و ئەفسانەكانا هەن قسە ئەكا. ئەتوانێ سەردەمی رابردوو لە رۆژاری خۆیا زیندووبكاتەوە. واتە زەمان بەربەستی ناكا. بۆ نموونە ئەگەر نووسەرێك بیەوێ گیانی پیاوێكی مێژوویی یا زانستی و هونەری بهێنێتەوە بەر لەشی و لە لایەن ئەوەوە قسە بكا، ناچارە رەنگی خۆڵەمێشینی تەنز و گاڵتە لە نووسراوەكەی بدا، دەنا نووسراوەكەی بەناوی شوێنەوارێكی دژی راستەقینە ئەخرێتە لاوە و كەس نایخوێنێتەوە. لەم بەرنامەیە دا نووسراوێكی تەنزی كوردیتان پێشكەش ئەكەین و هیوادارین ببێتە سەرمەشق كە نووسینی تەنز پەرە بستێنێ و ئەو شێوە جوانە لەم رادەیە كە ئێستە لە وێژەی كوردییا هەیەتی بەرزتر بێتەوە. "لە گورگی برسییەوە پێشكەش بۆ بەرانی دابەستەی بەڕێز..."

19 / 7 / 1351 ی هەتاوی لەلایەن سوارە ئیلخانی زادەوە نووسراوە و لە بەرنامەی "تاپۆ"ی رادیۆ كرماشان بەدەنگی خۆی خوێندراوەتەوە.

 ئەگەر هەنەك وەك یەكێك لە ئەندامانی بەنەماڵەی ئەدەب بیهەوێ رێكەوتێك بۆ لەدایك بوونی خۆی دیاری بكات، پێدەچێ دوو گریمانەی هەبێ، گریمانەی یەكەمیان دەگەڕێنێتەوە بۆ پێش شارستانییەت و كاتی لەدایك بوونی زمانی زگماكی خۆی، كە بە دڵنیاییەوە ئەگەر لەم قۆناخەدا هەنەك لە ناو قسە و گوف و لفتی خەڵكیدا هەبووبێت، هەنەكێكی بێ مەبست بووە و ئەگەر كەسێكیش قسەیەكی هەنەكی كردووە پێدەچێ مەبەستەكەی چتێكیتر بووبێت لەوەی كە ئێمە بێین و بەپێوانەی هەنەك بوونی لەم سەردەمەدا لێكیبدەینەوە. كەواتە بەم پێیە بەشێكی زۆری ئیدۆمەكوردییە فولكولۆرەكان كە هەنەك شێوەن دەچنە چوارچێوەی ئەم گریمانەیەوە. هەر لە درێژە ئەم گریمانە هێنانەوانەدا هەنەك لەوانەیە گریمانەی دووهەمی لەدایك بوونی بۆ دوای شارستانییەت و سەردەمی گەشەكردنی زمان و ئەدەبی ناو سینگ و نووسراو بگەڕێنێتەوە.

كوردیش وەك زۆربەی نەتەوەكانی دیكەی دنیا ئەدەبی ناو سینگی هەبووە و ئەو جۆرە ئەدەبەش بەدڵنیاییەوە بەری نەبووە لە چیرۆك و بەسەرهات و قسە و قسەلۆكی هەنەكدار. نموونەیەكی زۆر بەرچاو لە ئەدەبی سینگەكیی و هەنەكداری كورد، ئەوحەقایەتە هەنەكجاڕانەن كە هەم بۆ بەتەمەنەكان و هەم بۆ منداڵان گوتراون. بۆنموونە: حەقایەتی فس فس پاڵەوان، مەلای مەشهوور و...

ئێستاش ئەگەر نێوانی پەندی كوردی و هەنەك لێك بدەینەوە، دەبێ بە بێ دوڕدونگی بڵێن: زۆر یەك لەو پەندانەی لە پێشینیانەوە بۆ كورد بەدیاری ماونەتەوە، بە زمانێكی هەنەك و بە واتایەكی هەنەكدار هۆندراونەتەوە، وەك مامۆستا هەژار پەندێكی پێشینیان بە شێعر دەهۆنێتەوە كە دەڵێ: دەس بەتاڵ فڕ و فیشاڵی وشكە، بەغداد ناگیرێ بە قوونە خشكە.

سەرەرای هەنەكدار بوونی زۆر بەی پەند و ئیدۆمەكانی زمانی كوردی، هەندێك جار لەناو "بەند"، بەیت و حەیرانیشدا چاومان بەو لایەنی هەنەكدار بوونی گێڕانەوەیە دەكەوێ، ئیتر بەشی بەند و گۆرانی بەزمیی كوردی هەر بۆ ئەوەی نابێ هیچ گومانێكت لێی هەبێ و، دەتوانین بڵێن هەنەك بێژی و هەنەكداریی بەند و گۆرانیی كۆنی كوردی لەسەر لاق و لەتەری هەنەكی هەنگ بێژان گیر بووە و، ئەگەر رێگە لە  هەنەكبەندی بەندبێژ و گۆرانی بێژە بەزمییەكانمان بگرین دەبێ لەم بوارەدا ئاو بێنین و دەستان بشۆین.

ئەدەبی هەنەك شتێك نییە كە كورد لە نەتەوەكانی دیكە و خەڵاكانی دیكەی دنیای وەریگرتبێ و لەوانەوە فێر بووبێت، بەڵكوو كوردیش وەك هەر نەتەوەیەكی دیكەی دنیا خۆی خاوەنی ئیدیۆم، حەقایەت، بەند و نوكتەی هەنەكدار بووە و ئەگەر تا بەئێستا نەنووسراونەتەوە یان كەم نووسراونەتەوە ئەوە بەو مانایە نییە كە كورد هەر هیچی نەبووە، بەڵكوو كێشەكە لەوەدایە كورد لە كەرەستەكانی سەردەم وەك پێویست بۆ بڵاوكردنەوە و تۆماركردنیان كەڵكی وەرنگرتووە، دیارە ئەوە سەرەڕای ئەو راستییەیە كە كورد لە داهاتوودا بە ئەدەبی سینگەكی و حەقایەت و بەند و بەرهەمی هەنەكداری زۆر زیاتری پێشكەش بە كۆمەڵگاكەی كردووە و، مرۆڤی كوردی ئەم سەردەمە بەهەر هۆیەك بووبێت كەمترین بەرهەمی نووسراوی هەنەكداری هەیە.

ئەگەر من وەك خۆم لە "پێكەنینی گەدا" را كە وەك یەكەم كۆمەڵە چیرۆكی كوردی وا چیرۆكی هەنەكداری تێدایە بۆ "چێشتی مجێور" كە وەك كۆمەڵە بیرەوەرییەكی پڕ لە هەنەكی مامۆستا هەژارە بێم بەولاوە، بەلامەوە تەنیا بەرهەمێكی كە بەهۆشیارییەوە و بەئامانجی تۆماركردنی هەنەكی كوردی كاری بۆ كراوە "رشتەی مرواری"ی عەلائەدینی سەجاددی دەبینم. كە دەیڵم من وەك خۆم، منێكی ئەوتۆیە كە تاك و تەرا سەرێ بە كتێبخانەی كوردیدا دەكات، نەك ئەو منەی لەوانەیە ئەگەر دەرفەتی بۆ بڕەخسێ زۆر هەنەكی كوردی كۆبكاتەوە و بیانكاتە كتێب و كتبێبخانەی كوردی پێ دەوڵەمەند بكات. بەڵام ئێستاش نەچووە بچێ، بۆ وێنە دەتوانین ئەو هەنەكانەی لەم سەردەمەدا لە زاری كورد و لە پەنجەی كوردەوە دەچنە ناو پانتایی ئینترنێت، وەربگرین و كۆیان بكەینەوە و بیانپارێزین، خۆ هەر هیچ نەبێ دەتوانین قەشمەرییەكانی قەشمەرئاوایەكانی وێبلاگی قەشمەرئاوا تۆمار بكەین و قەشمەرئاواییەكان بۆ قەشمەری زیاتر و هەنەكی زیاتر هان بدەین و پێیان بڵێن بگەڕێنەوە سەر هێڵی خۆتان و، بەم شێوەیە كوردیش رێچەكەیەكی بەچاوی هەنەك بۆخۆی بگرێ.

زۆرم پێ سەیرە، كورد كە خاوەنی بەندی پڕ هەنەك و كلەتووری شەڕەفڕ، نوكتە بازی، شەرەبەند، گاڵتەو گەپ، هەجو، فەشەكردن و قەشمەری كردنە، چۆن ئەوەندە بێ بەرهەمە و كتێبخانەكان و تۆمارگاكانی لە بێ هەنەكی دەناڵێنێ؟! بەڕاستی سەیرە، خەڵكێك كە تەنانەت نزاخانەكانیشیان شوێنێكی بەناوی "چەقەخانە"  تێدایە بۆ قسەی گاڵتەو گەپ و فشقیات، چۆنە كە ئاوا كەمترین لاپەڕەی نووسراوی ئەدەبی گاڵتەو گەپ و هەنەكیان هەیە؟! خەڵكێك كە هەر بەبێ سەیر كردنی فەرهەنگی وشە لە چاوترووكانێت دەتوانێ ئەوەندە وشەی هەنەكدار ریز بكات:" نوكتە چی/ چەنەباز/ قەشمەر/ فشەكەر / گەپجاڕ / گاڵتەتچی / مەتەڵۆكچی / قوون بە گێچەڵ /  قسە خۆش / قسە بەتوێكڵ / قسە هەلەق و مەلەق/ قسە لەروو / قەس زل / قسە زان / قسە توانج /  قسە تڕن / قسەی قۆڕ / عوین باز / سیخورمە وەشێن/ نەقیزە وەشێن / جووتە وەشێن / تانە باز / چەنەباز / تەشەر باز/ كەرە پیاو /  بۆڵە بۆڵ چی / توانج كار / فشقیاتچی / قوڕیاتچی / تڕەهاتچی / هلێت و پڵیتگۆ / لە قاودەر /  بەندباز / شەرەفڕ زان / هەنك / هەنەك بێژ / هەنەكدار." ئەی كەواتە بۆ چی لەم بوارەدا ئەوەندە هەژار و نەدارین؟!

بۆ وەڵام دانەوەی ئەم پرسیارە و بۆ گەشتێكی تیئۆریی لە دنیای"هەنەك" و بڵاوكردنەوەی كۆمەڵێك هەنەكی كوردی هاوساری ئەم زنجیرە وتارە دەگرین كە سەرچاوەكانی بریتین لە خوێندنەوە و بیرو بۆچوونی نووسەری ئەم زنجیرەیە و كتێبی "تەنز" لە نووسینی "ئارتوور پۆڵارد" و وەرگێڕانی بۆ فارسیی لە لایەن سەعید سەعیدپوور.

ئامانجەكان و تێڕوانینەكان

 بەشی یەكەم

ژیان و گوزەران لەگەڵ كەسێك كە هەنەكبازە سانا نییە. هەنەكباز زۆر زیاتر لە ئاستی باو و سروشتییەكەی، لە گەمژەیی و دەروون چەپەڵیی مرۆڤەكانی دەورو پشتی خۆی بەئاگایە و ناتوانێ ئەم بەئاگابوون و هۆشیارییەش لەخۆیدا بشارێتەوە. هەنەكنووس لە دۆخێكی هەستیار دایە، چوونكە گەر بێتوو رێك هەمان كەمووكۆڕی كە ئەو لەسەر خەڵكی تر ئاشكرای كردووە، لە خۆشیدا شك ببردرێت و بوونی هەبێت، ئەوكات سەرەڕای ئەوەی پێگەی خۆی لەدەست دەدات و هەموو هەنەكەكانی پێشووی خۆی دەخاتە ژێر پرسیارەوە، بە كەسێكی خۆ بەزل زان و ماستاوچیی تێكدەریشی دەناسن. سەرەڕای ئەمە ئەگەریی زۆری هەیە پێی بڵێن كە ئەو كێشەی تاكەكەسیی لەگەڵ كارەكتەری بابەتە هەنەكدارەكانی هەیە.

لە راستیدا هەنەكنووسیش رێك وەك مامۆستایەكی ئایینی یان سەركردەیەكی سیاسیی بە نووسینەكانی هەوڵ دەدات كە خەڵك بۆ مەبەستێك هان بدات و بۆ مەبەستەكەی خۆشی بەردەنگێكی زیاتر كۆبكاتەوە، بەڵام دۆخی ئەو لە هەمەبەر بەردەنگەكانی ئەستەمتر و هەسیتارترە لە دۆخی وتاربێژەكان. وتاربێژەكان زۆرتر هەوڵ دەدەن چاكە و چاكەكاری لە گوێی گوێگرەكانیاندا بخوێنن و هەر بۆ ئەم مەبەستەش تێدەكۆشن، بەڵام هەنەكنووس سەرەڕای ئەوەی خوێنەرەكانی لە هەمبەر ئەو كەردەوە و مرۆڤانەی ئەو پێی "خراپ"ن هۆشیار دەكاتەوە، دەبێ وایان لێ بكات بێنە سەر راوبۆچوونەكانیشی، لە كاتێك دا وتاربێژ چوونكە وەك نوێنەری خوا، لە سەرچاوەیەكی نەگۆڕەوە دەدوێت، تووشی ئەم خۆ ماندوو كردنە نابێت و بەردەنگەكانی بەبێ لێپیچینەوە و لێكۆڵینەوە لە راستی و درووستیی بابەتەكە قسەكانی لێ قەبووڵ دەكەن و دەچنە ژێر ركێفی ویست و داخوازییەكانی ناو وتارەكەی. بەڵام هەنەكنووس بۆ هەر قسە و باس و رەخنەیەكی كە دەیكات و دەیگرێ دەبێ بەڵگەی هەبێت و جوابگۆی خەڵك بێت بۆ سەلماندنی راست و درۆی ئەو هەنەكەی كە دەینووسێت سەری پێوەنەبێت.

ئەو خەڵكانە وئەو كەسانەی هەنەكنووس هەڵدەكوتێتە سەریان هاونیشتمانییەكان و هاوشێوەكانی ئێمەن، بۆیە بەشێوەیەكی سرووشتی هیچ كەس حەز ناكات هێرش بكرێتە سەر ئەویدی، لەوانەیە لە هەنگاوی یەكەمدا زۆربەمان پاساو بۆ مرۆڤە "خراپ"ەكانیش بهێنینەوە و روو بكەینە یەكتری و بڵێین:" بەهەر حاڵ هەموو مرۆڤێك هەڵە دەكات و هیچ مرۆڤێك كامڵ نییە!" بەڵام هەر ئەم هەنگاوە و ئەم راستییە كاری هەنەكنووسەكان سەد هێندە ئەستەمتر و زەحمەتتر دەكات، بەتایبەتی بۆ دۆزینەوە و كۆكردنەوەی بەردەنگ و درووست كردنی متمانە لەلای خوێنەرەكانیان.

لەوانەیە بە ڕواڵەت وا بنوێندرێ كە هەنەكنووس كارەكەی زۆر سانایە و زۆر بەهاسانی دەتوانێ هێرش بكات، تەنانەت وا پێدەچێ هەنەكنووس چێژ لەو كارە وەردەگرێ كە ئەنجامی دەدات، بەڵام لە راستیدا وا نییە، هەنەكنووسی راستەقینە، ئەو كەسەی كە ببێ هیچ گرێ و گۆڵێك لەسەر مرۆڤە خراپەكان دەنووسێ و تەنها چاكسازیی هەمەلایەنەی كۆمەڵگای بەلاوە گرنگە و كێشەی تاكەكەسیی لەگەڵ خراپەكرەكان دا نییە، كارەكەی زۆر ئەستەم و پڕمەترسییە، هەر بۆیە نەك تەنها ناتوانێ چێژ لە كارەكەی وەربگرێ بەڵكوو لەوانەیە لە دژكردەوەی خراپەكارەكاندا تووشی ئێش و ئازاریش ببێتەوە.

هەنەكنووس چوونكە هیچ چەكێكی جگە لە زمان بەدەستەوە نییە، ناچارە بۆ كوتانی خراپە لە گۆپاڵ و شمشێری وشە كەڵك وەربگرێ، بەڵام ئەگەر بێت و بەختی رەشی هەنەكنووس لە وەڵاتێكی بێسەرەوبەرەدا لەدایك بێت و لە لایەن یاسا و پیاوانی یاسایی ئەو وڵاتەوە نەیپارێزێ، لەوانەیە بۆ تۆڵەكردنەوە لێی لە گۆپاڵ و شمشێری راستەقینە كەڵك وەربگیردرێ و تەنانەت بوونی جەستەییشی بسڕنەوە. هەر بۆیە هەنەكنووس سەرەڕای ئەوەی پێویستیی بەوە هەیە بپارێزرێت، پێویستی بەوەش هەیە كە لە لایەن خوێنەرەكان و بەردەنگەكانیشیەوە ئافەریمی پێ بگوتری و هان بدرێ و پشتیوانیی لێ بكردرێت. سەرەڕای ئەمە ئەوشتەی كە بەلای هەنەكنووسەوە زۆر گرنگە ئەوەیە كارەكەی وەك هونەرێك سەیر بكرێت و ئەو وەك هونەرمەندێك لە بوارەكەی خۆیدا بناسرێت.

كاتێك باسی هەنەك و هەنەكنووسی دەكرێ، هەموومان بابەتێكی بزەهێنەر و خەندە ئامێزی چێژبەخش لە مێكشی خۆماندا وێنا دەكەین، بەڵام لەبیرمان دەچێتەوە كە بۆی هەیە ئەم بزە و خەندەیە رووكارێكی تاڵیشی هەبێت و هەنەكنووس تەنها مەبەستی بەخشینی خەندە و چێژێكی رواڵەتی بە خوێنەرەكانی نەبێ ، بەڵكوو بە كەڵك وەرگرتن لەو كەرەستە زمانیانەی كە بزە دەخە سەر لێو، ئامانجێكی دیكە دەپێكێ، ئامانجێك كە لەناخی خۆیدا پێدەچێ هەڵگیرسێنەری تووڕەیی و بزوێنەری تەقینەوەی قوڵپی گریانێك بێت. كەواتە لێرەدا بەو ئەنجامە دەگەین كە لەگەڵ ئەوەی هەنەكنووس خۆشی چێژ لە تواناییەكان و شارەزاییەكانی خۆی وەردەگرێ و چاوەڕوانی ئەو چێژ وەرگرتنە لە ئێمەش دەكات، راستییەكی حاشا هەڵنەگرتر لە چێژ و بزەش لەگۆڕێیە كە ئەویش ئامانجێكی جددی، راستەقینە و بەرپرسیارە و هەڵگری پەیامی چاكسازییە. 

سەرەڕای ئەوەی گوتمان مرۆڤ لە یەكەم هەنگاو دا پێی خۆش نییە هاوشێوەكانی رەخنەیان لێ بگیریدرێ و پاساویان بۆ دەهێنێتەوە، بەڵام كە هەنگاوی یەكەم نرا و هەنگاوی رەخنە و بەهەنەگگرتن دەستی پێ كرد، مرۆڤەكان بە كونج كۆڵییەوە زۆر تامەزرۆن كە بزانن ئەو هەنەكە چییە و كەسی بەرهەنەككەوتوو كێیە و چی لەسەر گوتراوە و چۆناو چۆن هەڵشێردراوە!؟ ئەم حەزی كونج كۆڵییە پاساوێكی دەروونی هەیە كە بۆ نموونە لەجێگایەك دا"سوویفێت" لە پێناسەیەكی بۆ تەنز دا ئاماژەی پێ دەكات و دەڵێ:" هەنەك جۆرێك نەینووك و ئاوێنەیە، كە سەیركەرەكان بەگشتی دەمووچاوی هەمووكەسی تێدا دەبینن، جگە لە دەمووچاوی خۆیان. بۆیە لە دنیادا بەمشێوەیە پێشوازی لە هەنەك دەكرێ."

لەوكاتەیەوە كە بەشێوەیەكی تیئۆریك و بەشێوەیەكی ئاكادیمی باسی هەنەك كراوە و بۆتە بابەتی تێڕامان و لێكۆڵینەوەی نووسەران و زانایان، ئاكادێمی كارەكان دوای كۆمەڵێك پێناسەی جۆراوجۆر و یەك لەدوای یەك بۆ هەنەك كە دواتر باسیان لێوە دەكەین لە قۆناخێك لە مێژوودا، پێناسەی هەنەك بە واتای مەڵحەم و چارەسەر لەلایەن ئەوانەوە جێگەی خۆی بە هەنەك بەواتای سەركۆنە دەبەخشێت. لەم قۆناخە لە مێژوو واتە 1738 "پۆپ"ی نووسەر و رۆشنەبیری ئەوسەردەمە، هەنەكنووس بە پێشمەرگەی پارێزگاری كردن لە ئامانجەكان پێناسە دەكات. لە سایە سەری كەسانی وەك پۆپ لە وێژەی ئینگلیزی سەدەی حەڤدە و سەرەتاكانی سەدەی هەژدە، واتە سەردەمی پۆپ باشترین و سەركەوتووترین هەنەكەكان لەدایك بووە.  درێژەی هەیە...

تێبینی: چیرۆكی ئەم هەنەكە زۆر چیرۆكێكی دوور و درێژە، جارێ هەر ئەوەندەی بڵاو دەكەمەوە و ئەوەی دیكەی لێ دەگەڕێم بۆ مێژوو. دڵنیام تازە كات و بارودۆخێكی لەو شێوەیەی هەنەكی تێدا نووسرا ناخولقێتەوە بۆیە ئەمەش یەكێك لەو نووسینە زنجیرەییانە بوو كە زوو تووشی راوەستان هات و بەداخم بۆ ئەم راوەستانە چوونكە هەوڵێكی خۆش و تازە بوو بۆ من بۆ كاركردن لەم بوارەدا كە دیسانیش بەداخەوە نەزۆك دەمێنێتەوە و بە پێچەوانەی ئەو مزگێنییەی سەرەوە دەبێ بڵێم: درێژەی نییە.

***

بێكاری لە بێداری داری رۆحی بەكاری

پەڕی 270 هەم

چوونكە بێكارم

زۆر هەستیارم

كەس ناوێرێ هیچ بڵێ،

یەكسەر بەخۆمی دەگرم..

لەوانەشە هەر بەڕاست لەگەڵ خۆمیان بێ!

***

گەر سەری ساڵی تازە بوو و

تاكسیت راگرت و

لەگەڵ هاوڕێكەت گەڕایەوە و

ئەو پارەی تاكسییەكەی دا

شتێكی دیكە بخەسەر

ئەو پارەیەی بۆت گەڕاوەتەوە و

مریشكێكی چاكی پێ بكڕە و

سووری كەوە و

هەمووی بە خاڵی بخۆ

ئاهت دەشكێ!

***

هەموو ئەو شتانەی پێت وایە،

پێویستیت پێیانە و دەیانكڕی:

زیادین!

هەموو ئەو شتانە پێشتریش هەبوون،

بەڵام:

پێویستت نەبوون!

***

ژیرێتیی پشت ئەو رستەیەی دەینووسی

لە بەراورد لەگەڵ

ژیرێتیی خۆ رازی كردن لەسەر ئەوەی دواجار چی بنووسی

هیچ نییە!

***

بەردەوام بە خۆم دەڵێم:

پەلە مەكە!

جارێ بڕیار مەدە!

جارێی بۆ چییە.. هەر بڕیار مەدە!

بۆ بڕیار دەدەی؟!

بۆ تۆ كێی؟!

ها؟!

بۆ تۆ چی؟!

ها؟!

***

زۆرن ئەو هاوسەرانەی

لە رەوتی ژیانیان

گەورەیی خۆیان

لە ئاست یەكتری لەبار دەبەن

لەبار بردن هونەر نییە

گەر لێی گەڕێی و گەورەی كەی

گەورە دەبێ!

***

هەر قسەیەك لە جێی خۆی بكرێ بەجێیە

تەنانەت قسەی بێ جێش!

***

هیچ شتێك لە نادیارەوە

بۆ سەر ئێمە دانابەزێ

ئەوەی ئێمە

دەیكەین و

دەیڵێین

دیاری دیارە بۆ دیار لەم دیارە!

***

ئەزموون و

خەتا!

***

من لەگەڵ كەس كێشەم نییە

لەگەڵ كەس كێشەم نییە

كەس كێشەم نییە

كێشەم نییە

نییە!

***

هێندە مرۆڤ مرۆڤ مەكە

مرۆڤ خۆی چی و

فشە فشی؟!

***

هەمووشتێك فشەیە

هونەر نەبێ!

***

هونەرمەندان وەك

رۆشنبیران و

رۆشنبیرانیش وەك

سەگەلی یانی گر

مافی ئەوەیان هەیە قولاپەی هەمووشتێك بگرن!

***

هەم تەواو كۆكم

هەم تەواو ناكۆك

لەگەڵ هەر كۆك و ناكۆكێكی ئەم سەر زەوینە!

***

كوڕەبووزی ئەبلەه!

لەمێژ بوو جنێوی ئاوام نەدابوو!

***

ئاگاداری

ئاگاداری

رایدەگەیەنم:

لەمە بەدواوە

ئەمن هونەرمەندم

هەرچی بیكەم

كارێكی ناوازەی هونەرییە و

هەرچی بیڵێم

تێكستێكی بێ وێنەی مێژوویە

دیارە بەو مەرجەی

بەو چاوەی دەیڵێم لێیان بڕوانن!

***

ئەو خۆڕاگریانەی

بەیانیان من بۆ چاوەڕوانیی

هاتنی پاس

لە خۆمی نیشان دەدەم،

دەیگێم

ئەبەر مەردەكەی نیچەش

ناتوانێ لە خۆی نیشانی بدات!

***

من لە داهاتوودا

پێم وایە دەبم بە كەسێكی گەورە

بەڵام

من لە ئێستادا

پێم وا نییە بەڵكوو دڵنیام كە

كەسێكی گەورەم!

***

كەس ئێستا ناوبانگ و گەورەیی من نابینێ

چوونكە ئێستا هەمووكەس وەك خۆم گەورە و بەناوبانگە

هیوادارم لە داهاتووشدا ئەو گەورەیی و ناوبانگە بپارێزم

چوونكە كەمن ئەو كەسانەی ئەوەیان پێ بگرێت!

***

لە ژیان ئەوەندە دەزانن

بەیانی هەستن

شەوێ بخەونەوە!

***

بیباری دۆڵمە

گێزەر

میوە

پەتاتە و تەماتە و پیواز و هێلكە و

توو و دۆ و نان!

***

كە لەبەر چاوی خۆم

باس و پێناسەی منت بۆ كەسێكی دیكە كرد و

بینیت من بزەم دێتێ و پێ دەكەنم

وا مەزانە بەقەسەكانت شاگەشكە بووم و

لە خۆشییان خدیلكەم دێت

نا..

وا بزانە خەریكم بە خۆم پێ دەكەنم كە

چەندە كەم و كورت و ساكارم وا

بە مرۆڤێكی وەك خۆم

زۆر بە هاسانی پێناسە دەكرێم!

***

كە من مردم

كەس بۆی نییە بڵێ:

كە من چی بووم

كە من چۆن بووم!

كە من وا بووم

كەمن وا چووم!

كە من خاس بووم یان خراو بووم!

گوتەكانی پاش مردنم

لە ئێستاوە

زۆر بە توندی وەدرۆ خراوە!

***

كە من مردم.. ئەوە شێعر نییە

قسەی قۆڕیش نییە.. زۆر جددیە!

كە من مردم.. نەڵێن: خۆ نازانێ

خۆی چووزانێ.. وەكوو خەڵكی وەشارنەوە!

كە من مردم.. ئاهم بتانگرێ ئەگەر:

بەڕووتی

لەسەر پشتم رانەكێشن و

دەستەكانم لەسەر زگم دانەنێن و

سەر و بنم تا قووم دەبێ نەكەن بە خوێ!

***

ئەگەر پێش من كەسێكی دیكەش

رێك باسی ئەو بابەتەی كردبوو كەوا

ئێستا منیش بەتەمام باسی بیكەم

ئیتر وەك كەری دێز پێ نەچەقێنن و

بڵێن: هەر قسەی ئەو تەواوە!

تەواو نییە،

گووی خوارد!

منیش گووم خوارد بۆ پاش خۆم!

***

رێكەوت زۆر گرنگە

گەر رێت كەوت رێت دەكەوێ

مەبەستم لە رێكەوت ئەو شتە نییە كە

رۆژ و مانگ و ساڵی پێ دیاری دەكرێت

مەبەستم شتێكی وەك هەڵكەوتە

شتێكی وەك دەرفەت

شتێكی وەك بەخت

شتێكی كوتووپڕ

وەك خۆم

وەك تۆ!

***

داهاتووە نەهاتووە روو لەگووەكان

پەڕی 269 هەم

"ئەو كەسانەی بە

خوێڕی

ناویان رۆیشتووە

سەد شەرەفیان هەیە بەسەر ئەو كەسانەی

كە

بە

تێگەیشتوو

ناویان دەركردووە!"

بەناو خوێڕییەكان خوێن گەرمتر و سەر زیندووتر و روو راست ترن لە خەڵكی بە تێگەیشتوو ناو رۆیشتوو.

ئەوان پیاوەتی بۆیان وەك ئاوخواردنەوە وایە.

كەچی تێگەیشتووە لووت بەرزە ساردوو سڕە بێ نرخەكان،

بەر لە هەمووشتێك ترسەنۆكن.

دوایی دووڕوون .

دوای ئەوە درۆزنن.

دواترەكەشی كۆمەڵێك گەندووگووی دەمامك لەچاوی بێ قیمەتی هیچ و پووچی فشەكەری قسە تڕنی سەگ و سەگبابن!

"تەنها

رقم لە خوێڕییە منداڵبازەكانە و،

باوەڕیش ناكەم كەسی تێگەیشتوو بوونی هەبێ!"

***

پەڕی 268 تەم

گرفتم لەگەڵ ناوەرۆك و واتای زۆر وشە هەیە

جارێ ئەو وشانە و پێچەوانەكانیان:

شارستانییەت

رێز

ە

نان!

***

پەڕی 267 تەم

قووندان هەمان كێردانە

گەر قووندان خراپ بێ

كێردانیش خراپە

قسە لەسەر

خراپە و چاكە نییە

قسە لەسەر ئەوەیە

ئەركی سرووشتیی شتەكان دەگۆڕن

قوون بۆ

گوو

زار بۆ

جوو!

***

داهاتووە نەهاتووە روو لەگووەكان

پەڕی 266 شەم

ئەمن و ئەتۆ هیچمان،

هیچمان لە خۆمان نییە!

ئەوەی هەمانە،

هی ئەم و ئەوە!

سەیرە..

لەوانیش وایە:

ئەوەی هەیانە لە من و لە تۆیە!

***

پەڕی 265 جەم

كابرا ناكرێ ژنی هەبێ و

وەك خەڵكی نەچێ!

***

پەڕی 264 رەم

رقم لەو كەسانەیە

هەواڵی مەرگی

كەسانی دیكە

هەراوا بێ هیشتێك بە خەڵكی دیكە

رادەگەیەنن!

***

پەڕی 263 هەم

لەبیرم نەچێ سبەی

بەرنامەی كۆنوێرت

بەرم بۆ "نامۆ"

راپۆڕتی یەكەم پێشانگای كەسیم

بەرم بۆ "بەشدار"

پارەی بایعی

بەرم بۆ "باسد"

فایلی كارەكانی زانكۆشم

وەرگرمەوە لە "نزاڵ"!

***

پەڕی 262 هەم

هەر شتێكی

بە مەبەستی

كارێكی هونەری

بۆ خەڵكی نومایشی بكەی

منێكی ئەواهی

پێی ئێژمی

كارێكی هونەری!

***

پەڕی 261 كەم

"گرفتی

هاوبەشی

تابلۆی شێوەكاریی

زۆربەی

هونەرمەندانی

كورد":   كۆڵەوای لە پێرسپێكتیو یان دووری و نزیكی

حاڵی نەبوون لە ئاناتۆمی یان پێكهاتەی ئێسقانیی مرۆڤ و هیشتێك

لاوازیی كۆمپۆزیسیۆن یان دارشتن و دابەشكاری

ترسەنۆكی و بێ سەرەو بەرەیی بابەتی

لە هەمووی خۆشتر:

شاردنەوەی "دەست و لاق"ی بەشەر و

جڕو جانەوەری ناو تابلۆكانیان

لە پشت قوونیان

یان

لە نێو گژ و گیاو

ئاو و قوڵكە و پشت بەرد و

شتی وا!"

ئەو قسەیەی سەرەوە

هێندەی نەمابوو

ببێت بە

نامەی كۆتایی بەكالێریۆسەكەم

ئەگەر بووبایە خۆش دەبوو

چوونكە

قوولەم بە زۆر كەس دەكرد

بەڵام نەبوو و

بە بێ شێر و رێوی

ئاوای لێ هات!

***

پەڕی 260 تەم

هەرچی

دەیخوێنمەوە

هەرچی دەیبینم

هەرچی دەیبیستم

هەرچی دار و بەردە

بۆ من،

تەنها كەرەستەیەكن بۆ

ئەوەی دەینووسم و

ئەوەی دەیڵێم!

واتە:

"هەموو مەنتق و

زانست و

فەلسەفەیەك بۆ من

تەنها كەرەستەیەكن بۆ

دەوڵەمەند تر كردنی

ئەو باوەڕ و

فەلسەفە نەنووسراوەی

ناخی من!"

***

داهاتووە نەهاتووە روو لەگووەكان

پەڕی 259 هەم

وەرگێڕانەكەیفە 

نازانم بۆ دەستم بە ئاواتەكانم ڕاناگات؟!

دیارە زۆر دوورن!

بەڵام نا.. هێشتا بێ هیوا نەبوووم..

ئەمجارەیان،

بۆ ئەوەی دەستم پێیان رابگات..

كورسییەك دادەنێم و

دەچمە سەری و

چاوەكانم وێك دەنێم و

دەست رادەدێرم..

پێ دەچێ ئەمجارەیان...

سەرچاوە: پوویا

***

داهاتووە نەهاتووە روو لەگووەكان

پەڕی 258 تەم

بەشێت زانینی خەڵك، 

یان بەگاڵتە گرتنی كارێك 

یان رەفتارێك

یان باوەڕێكی

جێی رەخنەی خەڵك

رۆحێكی زۆر تەندرووست تر و

بەرپرسیارانەتر و

مەزن تری تێدایە

تا بە ئاقڵ زانینی خەڵك!

چوونكە كاتێك كەسێك بەرەورووی رەخە دەكەیەوە 

یانی گۆشە نیگایەكی دیكەت هێناوەتە كایەوە 

یانی هۆشدارت داوە بە بەرامبەرەكەت كە

خۆت كۆكەوە!

دەكرێ واش نەبێ!

دەكرێ هەڵەبی!

بیر بكەوە!

چاوەت زیاتر بكەوە!

گرفتە

ئیرادە

هەرچییەكە چارەسەری بكە!

بەڵام كاتێك بەرامبەرەكەت لە هەموو دوودۆخێكدا بە ئاقڵ و

تێگەیشتوو و

ژیر و

زانا زانی،

ئەوە یانی ئەوت بۆ گەمژەیی و

خۆ گەوزاندن و

نوقم بوون لە بێ عەقڵی هانداوە!

بۆیە ئەگەر بەشێت زانی

هەمان بەگاڵتە گرتن و

بەگاڵتە گرتن هەمان رەخنە بێت،

ئەوە من بەڕاستی هەمیشە حەز دەكەم

خەڵكانی دەورووبەرم بەشێتم بزانن تا بەعاقڵ!

دیارە لەسەر ئەم بنەمایە،

ئەم مافی بەشێت زانینی خەڵكەش بەخۆم دەدەم!

***

داهاتووە نەهاتووە روو لەگووەكان

پەڕی 257 تەم

گوتت:

دێم و

نەهاتی!

شاعیر دەڵێ:

شێعر دەڵێم،

شێعر دەڵێم!

كات..

بەبێ خشپە،

بەناو جەستە تێ دەپەڕێ و

چی هەیە،

رایدەماڵێ و

بەختەوەری..

-       فەرهاد!

باشە..

-       ...

بەختەوەر..

-       باشە فەرهاد!

بەخت..

-       باشە.. باشە!

دەس خۆش..

-       نا!

هەر بەڕاستی دەس خۆش..

-       تڕ دەكەنم ها!

چی؟

-       تڕی چاك!

ها؟

-       تڕ!

كوا؟

-       ئەخە!

دەڵێم: كوا؟!

-       تڕررڕ ئەوەتا!

زانست..

-       ئەها دیسان!

من و تۆ پێمان زانستە، دەنا..

-       دەنا؟!

دەنا زانست نییە..

-       ئەی!؟

قسەی قۆڕی نوسراوە..

-       ئێ!

زانست..

-       دەی!

گاڵتەیە..

-       ئێ!

هەركەس گاڵتەی لێ ببێ بە ڕاستی..

-       دەی دەی!

زۆر بێ جیكڵدانەیە..

-       فەرهاد!

باشە..

-       ...

***

داهاتووە نەهاتووە روو لەگووەكان

پەڕی 256 ەم

وەرگێڕانە كەیفە (وەرگێڕانی وەرگێڕان)

لە دەستی مەردم راكردن

بە دەستی خۆ مردنە

ئەوانەی نەمردن مەردمن!

سەرچاوە: ح. جەوهەری

***

داهاتووە نەهاتووە روو لەگووەكان

پەڕی 255 جەم

كوردەكانی ئێمە كە دەچنە دەرەوەی وڵات زیاتر تامەزرۆی زمان و داب ونەریت و سەرو فڵقی نەتەوە داكیركەرەكانیان دەبن، نازانم ئەو دەموولەوسەی ئەو فارس و عەرەب و توركانە چی پێوەیە وا ئەو كوردە دۆ نەدیوانە ئەوەندە بە تام و بە بریقە بریقی چاوەوە لێیان دەڕوانن و بە سەرسامییەوە بە دیاریانەوە لیك دەدەڵێنن!؟

***